इस्लामावाद । पाकिस्तान आफ्नो भविष्यको कूटनीतिक दिशाका बारेमा गहन बहसमा तानिएको छ, भर्खरै केबल चुहावटले चीनसँग सबै मिल्ने सरकारको झुकाव यजगार गरेपछि । विज्ञहरु भन्छन कि पाकिस्तान अमेरिकाको कथित समर्थनको अभावबाट दिक्क भएको छ ।

किनकि दक्षिण एशियाली देश पाकिस्तान आर्थिक संकटसँग लडिरहेको छ, जसले यसलाई ऋणचुक्ताको छेउमा पुरयाएको छ । पर्यवक्षेकहरु भन्छन कि चुहावटले पाकिस्तानको नागरिक नेतृत्व र यसको शक्तिशाली सेना बीचको विभाजनलाई हाइलाइट गर्दछ, जसले सामान्यता प्रतिद्धन्द्धी महाशक्तिहरुहरुसँग सम्वन्ध सन्तुलनमा राख्न रुचाउँछ ।

आन्तरिक पाकिस्तानी सरकारको ज्ञापनको मिडिया खुलासाबाट सुरु भएको छ। गेमिङ प्लेटफर्म डिस्कोर्डमा लीकको अंश जसले अमेरिकी सुरक्षा प्रतिष्ठान मार्फत आघात छालहरु पठाएको थियो ।

पाकिस्तानका विदेश राज्यमन्त्री हिना रब्बानी खारद्धारा लिखित र पाकिस्तानको कठिन विकल्प शीर्षकको मेमोले तर्क गरयो कि पाकिस्तान अब चीन र संयुक्त राज्य अमेरिका बीचको मध्यस्थता कायम राख्न प्रयास गर्न सक्दैन । खारले तर्क गरेका छन कि पाकिस्तानले पश्चिमाहरुलाई खुसी पार्ने जस्तो देखाउनबाट जोगिनु पर्छ ।

संयुक्त राज्य अमेरिकासँग पाकिस्तानको साझेदारीलाई जोगाउने प्रवृत्तिले अन्ततः चीनसँगको देशको वास्तविक रणनीति साझेदारीको पूर्ण लाभहरु त्याग्नेछ । बेइजिङले आफ्नो बेल्ट एण्ड रोड इनिसिएटिभ अन्तर्गत पाकिस्तानमा अर्बौ लगानी गरेको छ ।

तर गत वर्षको अन्त्यदेखि प्रधानमन्त्री शेहबाज शरीफको सरकारले पनि अमेरिकासँग सम्बन्ध सुधार गर्न उत्सुकता देखाएको थियो । अब चुहावट जसलाई सरकारले अझै अस्वीकार गरेको छ । जसलाई धेरैले मौन स्वीकार मान्छन।

पाकिस्तानी कूटनीतिको प्रश्न छ कि पाकिस्तानले चीनसँग अझ नजिक जानको लागि विचार गरिरहेको छ , त्यस्ता छलफलमा संलग्न एक एक पाकिस्तानी सरकारी अधिकारीले नाम नछाप्ने शर्तमा निक्की एशियालाई भनेका छन ।

यद्यपि यो अहिलेसम्म पूर्ण रुपमा निर्णय भएको छैन । गत हप्ता चिनियाँ विदेशमन्त्री छिन ग्याङको पाकिस्तान भ्रमणको केही दिन अघि उक्त चुहावट भएको बताइएको थियो । चीनले पाकिस्तानी अर्थतन्त्रलाई पुनरुत्थान गर्न र जनताको हितमा सुधार गर्न मद्दत गर्न पनि तयार छ , किनले आफ्नो भ्रमणको क्रममा प्रेस विज्ञप्तीमा भनेका थिए ।

आफ्नो पक्षको लागि पाकिस्तानी विदेश मन्त्री बिलावल भुट्टो जरदारीले भने चीन सधै पाकिस्तानीलाई आफ्नो सबैभन्दा भरपर्दो साझेदारी र भरपर्दो मित्रको रुपमा भरोसा गर्न सक्छ ।

चीनसँगको मित्रता पाकिस्तानीको विदेश नीतिको आधारशिला हो । यो स्पष्ट छैन कि खारको मेमो पहिलो स्थानमा अमेरिकाको हातमा कसरी समाप्त भयो ।

ल्यावका सीइओ मोशर्रफ जैदीले भनेका छन कि सबै चुहावटहरु रणनीतिक छन र ठुला उद्देश्यहरु प्राप्त गर्न डिजाइन गरिएको छ । यहाँ उद्देश्य पाकिस्तानीलाई प्रतिक्रिया र कथित नयाँ दृष्टिकोणको अस्वीकार गर्न उत्प्रेरित गर्नु हो ।

किन्सी इन्स्टिच्यूट फर रेस्योन्सिबल स्टेटक्राफ्टका रिसर्च फेलोएडम वाइन्स्टिनले वासिङटन र बेइजिङसँगको सम्वन्ध सन्तुलित गर्ने कुरामा पाकिस्तानीका कूटनीतिज्ञहरु र सैन्य अधिकारीहरुबीचको सम्वन्ध विच्छेद भएको बताएका छन ।

पछिल्लो धेरै बीचको बाटो हिँड्न चाहन्छ, जबकि देशका कूटनीतिज्ञहरु अक्सर अमेरिकासँगको सम्बन्धमा नकारात्मक महसुस गर्छन ।

धेरै कारकहरुले त्यो नकारात्मकतामा योगदान गर्दछ । दक्षिण एशियाली छिमेकी श्रीलंका र बंगलादेशले हालैका महिना अन्तराष्ट्रिय मुद्रा कोषबाट आर्थिक सहायता प्राप्त गरेका छन्, तर पाकिस्तानले कोषसँग आफ्नो नवौं समीक्षा सम्झौता पुरा गर्न असमर्थ भएको देखिन्छ ।

जसले देशलाई उधारोलाई अनलक गर्न बेताल रहन आवश्यक छ । आईएमएफले चीन र साउदी अरेबिया लगायत पाकिस्तानका साझेदारीहरुबाट आर्थिक सहयोगको आश्वासनका साथै वास्तविक आर्थिक सुधारहरुमा जोड दिएको छ ।

पाकिस्तानले यो आवश्यकताहरु पुरा गरेकोमा जोड दिन्छ तर ऋणदाता गैरप्रतिबद्ध रहन्छ । आवश्यक वित्तपोषण र सम्झौंतालाई अन्तिम रुप दिएपछि आईएमएफले नवौं समीक्षा निष्कर्षमा ल्याउन पाकिस्तानी अधिकारीहरुसँग काम गर्न जारी राख्छ रायटर्सले मिसन प्रमुख नाथन पोर्टरलाई उदधृत गर्दै भनेका छन ।

इस्लामाबादमा आधारित एक अ‍ेमेरिकी कूटनीतिज्ञ जसले पनि नाम र छाप्ने अनुरोध गरेर जोड दिएकाछन कि लोकप्रिय  विश्वासको  विपरित अमेरिकाको आईएमएफ निर्णयहरुमा कुनै प्रभाव छैन ।

तर सही वा गलत निक्कीसँग कुरा गर्ने पाकिस्तानी सरकारी अधिकारीले भने कि इस्लामाबादले आईएमएफलाई सम्झौंतामा हस्ताक्षर गर्न मनाउन वासिङटनबाट सहयोगको अपेक्षा गरेको थियो, हामीलाई निराश पारियो। ती अधिकारीले भनेका छन कि विज्ञहरुले अन्य निराशाहरु पनि उदधृत गर्छन ।

पाकिस्तानमा उग्रवादी विशेषज्ञ स्वतन्त्र विश्लेषक फखर काकाखेलले भनेका छन कि अमेरिका र पश्चिमले छिमेकी अफगानिस्तानमा गडबडी छोडेको छ , जब उनीहरुको सेना अगस्ट २०२१ मा फिर्ता भयो र तालिबानले सत्ता कब्जा गरयो ।

उनले भनेका छन कि पाकिस्तानले यस क्षेत्रमा स्थिरताका लागि उनीहरुको सहयोगको अपेक्षा गरेको थियो, जुन दुभाग्यवश प्रदान गरिएको छैन । त्यसैले प्राविधिक रुपमा हेर्ने हो भने अमेरिका र पश्चिमले पाकिस्तानबाट अलग भएका छन ।

काकाखेलले तर्क गर्दै उनले भनेका छन कि यसले पाकिस्तानलाई सबै मौसमको मित्र चीनमा भर पर्नु बाहेक अर्को विकल्प छोडदैन ।

अमेरिकाले गत वर्षको अन्त्यमा पाकिस्तानलाई पुनरुत्थान हुने आतंङ्ककारी खतराहरुको सामना गर्न मद्दत गर्ने संकेत दिएको थियो । विज्ञहरुले बेइजिङ समर्थक शिविरमा पाकिस्तानको थप स्पष्ट कदमले क्षेत्रीय कूटनीतिलाई कसरी असर गर्छ भन्ने मिश्रित राय छ ।

काकाखेलले विगतमा यस्तै आर्थिक संकटका बेला चीन र साउदी अरेबियाको सहयोगमा पाकिस्तानले आफ्ना समस्या समाधान गर्न सफल भएको बताएका छन।

यदि यी देशहरुले एकअर्कासँग नजिक भए भने यसले वासिङटनमा खतराको घण्टी बजाउन सक्छ र अमेरिका यस प्रक्रियामा अप्रासंगिक हुन सक्छ ।

अरुहरु अमेरिकासँगको सम्बन्ध तोड्न तयार छैनन। चीनको कुनै पनि धुरीलाई पर्वाह नगरी तब्लाबका जैदीले बेइजिङ र वासिङटन दुबै नजिक रहन सम्भव र वांछनीय छ भनेर देखाउनको लागि पाकिस्तान भन्दा राम्रो कुनै पनि देश छैन ।

यहाँ बोनस यो हो कि अन्य धैरै देशहरु भन्दा फरक पश्चिमी शक्तिहरुले पाकिस्तानसँग एससीओ फोरममा संलग्न हुने तरिकाको रुपमा संलग्न हुन धेरै सहज हुने सम्भावना छ ।

उनले चीनको नेतृत्वमा रहेको सांघाई सहयोग संगठनलाई उल्लेख गर्दै थपेका छन । मूख्यतता दक्षिण र मध्य एशियाली राज्यहरुको समूहले गत हप्ता भारतमा परराष्ट्र मन्त्रीहरुको बैठक गरेको थियो ।