नेपालको धितोपत्र बजार कहिल्यै पनि धेरै माथि जान सकेको छैन। अहिले सम्म नेप्से तीन हजार तीन सयको हाराहारीमा मात्र पुग्न सकेको छ । शेयर बजारमा लगानी गर्दा कम्पनीको नेटवर्थ अनुसारको बजार मूल्य तय हुनुपर्ने हुन्छ । त्यसको अभ्यास नेपालमा भएको देखिदैन ।

कुनै एउटा कम्पनीको बुक भ्यालु १२५ रुपैयाँ छ भने त्यसको मूल्य ८ सयभन्दा माथि हुने र १३५ रुपैयाँ बुक भ्यालु भएको कम्पनीको शेयर मूल्य ४ सय भन्दा तल रहेको अवस्था नेपालमा विधमान रहेको छ ।

यो कतैबाट पनि मेल खाने कुरा होइन। धितोपत्र बजारमा लगानी गर्ने लगानीकर्तामा अध्ययनको धेरै कमी देखिन्छ । लगानीकर्ताहरू अध्ययन भन्दा पनि होहल्ला र लहैलहैमा दोस्रो बजारमा लगानी गरिरहेका छन्।

धितोपत्र दलाल कम्पनीहरूले लगानीकर्तालाई लगानीको अवस्था,ट्रेन र उतार चढाबका बारेमा बुझाउनु पर्नेमा त्यो काम नगरेको देखिन्छ । त्यसका साथै विज्ञहरुले धितोपत्र बजारलाई निर्देशित गरेका छैनन् । शेयर बजारमा लगानी गर्दा कम्पनीको बुक भ्यालुको करिब ३ गुणासम्म पनि मूल्य हाल्नुपर्छ ।

त्यसैगरी सूचीकृत कम्पनीले लगानीकर्तालाई दिँदै आएको प्रतिफलका आधारमा मूल्य निर्धारण हुनुपर्छ । यस्तो आधारमा धितोपत्र बजार सूचक २ हजार पुगोस् वा ६ हजार त्यसलाई स्वीकार गर्नुपर्छ । तर, अहिले त्यस्तो हुन सकेको छैन ।

अहिले थोरै शेयर संख्या भएको कम्पनीको धितोपत्रलाई कर्नरिङ गरेर मूल्य बढाइएको छ । बोनस शेयर,हकप्रद शेयर जारी गरेर चुक्ता पुँजी बढाइन्छ र धेरै फाइदा हुन्छ भनेर लगानी गर्नेहरू बढेका छन। यसरी लगानी गर्दा शुरूमा मुनाफा गर्ने फाइदा त लेला तर लगानीकर्ताको दिर्धकालीन हित वा फाइदा गर्दैन।

अहिले शेयर बजार आधारभूत रुपमा चलेको देखिदैन । यसका लागि अब लगानीकर्ताले नै सोचेर,अध्ययन गरेर लगानीको निर्णय गर्नु पर्दछ,नत्र फस्न सकिन्छ । नेपाल विधुत प्राधिकरणले पिपिए गर्न तयार नभएको जलविद्युत कम्पनीको शेयरमूल्य माथि जानुपर्ने अवस्था होइन,तर मूल्य बढेको छ।

शेयर बजारमा लगानी गर्दा प्राइस टु बुक भ्यालु, प्राइस टु प्रोफिटाबिलिटी र कम्पनीको गुडविललाई विशेष ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ । तर हामीकहाँ ठीक उल्टो कार्य भईरहेको छ ।

अहिले शेयर लगानीकर्ताले गरेको आन्दोलन बजार घट्यो भनेर मात्र भएको होइन । यो खुला बजार अर्थतन्त्रसँग पनि सम्बन्धित छ। खुला बजार अर्थतन्त्र भन्ने अनि सानो भन्दा सानो विषयमा पनि क्याप लगाएकाले त्यसलाई सच्च्याइनुपर्ने माग गर्दै आन्दोलन भएको हो ।

पछिल्लो समयमा नेपाल राष्ट्र बैंकले शेयर धितो कर्जामा ४ करोड र १२ करोडको सीमा तोक्यो । त्यसैगरी नेपाल धितोपत्र बोर्डले कमजोर कम्पनी भनेर ५१ कम्पनीको सूची सार्वजनिक गर्यो । यस्तो अवस्थामा शेयर बजारलाई तर्साउने गरी नीतिगत परिवर्तन भएकाले लगानीकर्ता आन्दोलित भएका हुन ।

बजार प्राकृतिक रुपमा घट्दा आन्दोलन हुनु हुँदैन । तर, सरकारले नीतिगत परिवर्तन गरेर बजारलाई प्रभावित बनाउँछ भने आन्दोलन हुनु स्वभाविक हो । सरकारले पनि धितोपत्र बजारसँग सम्बन्धित नीति परिक्षण गर्ने गरी छोटो अवधिका लागि नभई निश्चित समयका लागि ल्याउनुपर्ने हुन्छ ।

त्यसो भएको खण्डमा बजारमा स्थीरता आउँछ । बजार बढेको खण्डमा नीतिगत परिवर्तन गरेर घटाउन खोज्दा स्वभावैले लगानीकर्ताको मनोबल कमजोर हुन जान्छ ।

चार करोडको सीमा लाग्ने व्यक्ति एक हजार जना जति होलान् । यो एक हजारले बजारको करिब ३० प्रतिशत हिस्सा ओगटि राखेका छन् । उनीहरु नै बजारबाट बाहिरएपछि त्यसको असर बजारमा पर्नु स्वभाविक हुन्छ । तर बजार चलाएको ती एक हजार लगानीकर्ताले मात्र होइनन् । उनीहरु बजारबाट बाहिरिँदा झड्का लागेको भने हो ।

एकपछि अर्को गर्दै धितोपत्र बजारका नकारात्मक कुराहरु बाहिर आएको हुनाले पनि बजार करेक्सन भएको हो । धितोपत्र बजारमा सरकारी क्षेत्रबाट हस्तक्षेप नभएको भए नेप्से ४ हजारसम्म पुग्ने सम्भावना थियो । आगामी दिनमा बजार सुस्त गतिले बढ्नुको विकल्प छैन । पछिल्लो समयमा बजारमा लगानी गर्दा अध्ययन तथा विश्लेषण सुरु भएको देखिन्छ । अहिले कम्पनीको आधारभूत विश्लेषण गरेर पनि लगानी भएको छ । त्यसका साथै कर्नरिङ मार्फत मूल्यमा चलखेल गर्ने अभ्यास पनि भएको देखिन्छ ।

नेपालको पुँजी बजार सानो छ । धितोपत्र बजारमा लगानी गर्ने ६० प्रतिशत लगानीकर्ता काठमाडौं भित्रका मात्र छन् । लगानीकर्ताले शेयर कारोबार गर्ने माध्यम भनेको ५० वटा ब्रोकर मात्रै हुन। सबै लगानीकर्ताले ब्रोकरहरुसँग सम्पर्क गर्छन् ।

त्यसले सहज रुपमा सूचना आदान प्रदान हुन्छ । काठमाडौं भनेको शेयर बजारको चौतारीको रुपमा रहेको छ । चौतारीमा भएको छलफलले शेयर बजार स्वभावैले प्रभावित हुने देखिन्छ ।