काठमाडौं । पाकिस्तानले श्रीलंकाको बाटोलाई अन्धाधुन्धरुपमा पछ्याइरहेको छ । जसले देशलाई चिनियाँ ऋणको जालोमा फसाउने छ ।

हालै चीनले लाहोर ओरेन्जलाइन परियोजनाका लागि ५५.६ मिलियन अमेरिकी डलर नोभेम्वर २०२३ सम्ममा फिर्ता गर्न माग गर्दा पाकिस्तानको पहिल्यै कमजोर अर्थतन्त्रलाई अर्को झट्का लागेको थियो ।

इटालियन प्रकाशन ओस्र्भेटोरियो ग्लोबलाइजेजियोनले रिपोर्ट गरेको छ । यसै बीच मार्चको अन्त्यमा स्टेट बैंक अफ पाकिस्तानमा रहेको विदेशी मुद्रा सञ्चिति बाह्रा ऋणको चुक्ताका कारण २ अर्ब ९१५ अर्ब अमेरिकी डलरले घटेको छ ।

यसरी चीनसंगको सम्बन्धको सवालमा पाकिस्तानको आर्थिक भविष्य अन्धकारमा छ । सन् २०२० मा लाहोर ओरेन्जलाइन परियोजना सम्पन्न गर्ने चिनियाँ कम्पनी चाइना रेल्वे नर्थ इन्डष्ट्रिज कर्पोरेशन (CR–NORINCO)ले पञ्जावमा सट्रान्जिट अथोरिटीसंग मार्च २०२३ को अन्त्यसम्ममा ४५.३ मिलियन अमेरिकी डलर बाँकी बाँकी रकम माग गरेको छ ।

वर्षको अन्त्यसम्ममा १०.५ मिलियन डलर सम्झौताको म्याद सकिन अघि सबै बक्यौताहरु फिर्ता गरिनु पर्नेमा जोड दिएको छ । ओस्र्भेटोरियो ग्लोबलाइजेजियोनले रिपोर्ट गरेको छ ।

चीनले पाकिस्तानमा आफ्नो ऋण र अन्य लगानी फिर्ता गर्नेक्रममा पाकिस्तानसंग कडा सम्झौता गरेको छ । आर्थिक वर्ष २०२१/२०२२ मा, पाकिस्तानले अमेरिकी डलर ४.५ बिलियन चिनियाँ व्यापार वित्त सुविधा प्रयोग गर्न चीनलाई करिव १५० मिलियन अमेरिकी डलर ब्याज तिरेको थियो ।

आर्थिक वर्ष २०१९/२०२० मा पाकिस्तानले ३ अर्ब अमेरिकी डलर ऋणको ब्याजमा १२ करोड अमेरिकी डलर तिरेको थियो ।

लाहोर लाइन भुक्तानको लागि चिनियाँ माग अप्रिल २०२२ को पहिलो हप्तामा माग गरिएको थियो । जब प्रधानमन्त्री शहबाज शरीफको नेतृत्वमा नयाँ राजनीतिक व्यवस्थाले भर्खरै कार्यालयमा पाइला टेकेको थियो ।

यस अघि, मार्च २२ को शुरुमा, चीनले आफ्नो सबै मौसमी सहयोगीलाई ठुलो राहत प्रदान गर्न पाकिस्तानको  ४.२ बिलियन अमेरिकी डलरको ऋण  चुक्ता गर्ने अनुरोधलाई स्विकार गरेको थियो ।

ओस्र्भेटोरियो ग्लोबलाइजेजियोनले रिपोर्ट गरेको थियो । चीनले पाकिस्तानबाट पैसा फिर्ता गर्न निकै कडा गरेको छ । उदाहरणका लागि पाकिस्तानको ऊर्जा क्षेत्रलाई लिनुहोस, जहाँ चिनियाँ लगानीकर्ताहरुले नयाँ लगानी अकर्षित गर्न विद्यमान परियोजना प्रायोजकहरुसंग सम्बन्धित समस्याहरु समाधान गर्न बारम्बार जोड दिइरहेका छन ।

पाकिस्तानले केही चिनियाँ परियोजनाहरुले चीनमा आफ्नो ऋणको लागि बीमा सुरक्षित गर्न समस्याको समस्याको सामना गरिरहेका छन । पाकिस्तानको ठुलो ऊर्जा क्षेत्रको सर्कुलर ऋण लगभग अमेरिकी डलर १४ बिलियन।

पाकिस्तानले चिनियाँ ऊर्जा उत्पादकहरुलाई १.३ अर्ब अमेरिकी डलर तिर्नुपर्ने र अहिलेसम्म २८ करोड अमेरिकी डलर मात्र गिरेको छ ।चीनले पाकिस्तानसंगको मौद्रिक कारोबारमा कडा बार्गेनिङ गरेको अर्को उदाहरण दासुबाँध परियोजनाको सम्बन्धमा राम्रोसंग लेखिएको छ ।

गत वर्ष दासुबाँध आतंककारी हमलामा मारिएका ३६ इन्जिनियरका परिवारलाई चीनले ३८ मिलियन अमेरिकी डलर क्षतिपूर्तिको माग गरेको थियो ।

आयोजनाको काम सुचारु गर्न मुअब्जा पूर्व शर्त राखिएको थियो । चीनलाई शान्त पार्न पाकिस्तानले पछि ११.६ मिलियन अमेरिकी डलर क्षतिपूर्ति दिन राजी भयो ।

पाकिस्तानको ऋण समस्याको लागि चीन ठुलो जिम्मेवारीमा रहेपनि क्रमिक सरकारहरुले पाकिस्तानको अर्थतन्त्रको गलत व्यवस्थापनले वर्तमान गतिरोध निम्त्याएको छ ।

चीन, साउदी अरब र कतारबाट लिएको व्यापक ऋणका साथै ३० वर्षको अवधिमा आइएमएफबाट १३ वटा ऋण (धेरै जसो ऋण कार्यक्रम ऋण शर्तहरु पुरा गर्न असफल भएको कारण बीचमा रोकिएको) आर्थिक मन्दीको प्रमुख कारण हो ।

६ बिलियन डलर अन्तराष्ट्रिय मनिटरी फण्डको ऋण पनि होल्डमा छ, र चीनले पाकिस्तानको बारम्बार सहयोगको अनुरोधलाई सम्बोधन गरेको छ । विडम्बनाको कुरा के छ भन,े पाकिस्तान आफ्नो तर्फबाट ऋणको लत खेल्न लज्जित छैन ।

यो रणनीतिले लाभांश भुक्तान गरेको छैन र पाकिस्तानलाई ऋणको गहिराइमा डुब्न बाध्यता तुल्याइ रहेको छ ।

पाकिस्तानले श्रीलंकामा भएको घटना क्रमलाई नजिकबाट नियालि रहेको हुनुपर्छ, किन कि खराब आर्थिक नीति र ऋणको भारी बोझको नतिजाको सामना गर्न यो अर्को राष्ट्र हुन सक्छ, ओस्सर्भेटोरियो ग्लोबलाइजेजियोनले रिपोर्ट गरेको छ ।