गत महिना चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टी (सीसीपी) ले धार्मिक पादरीहरुको अनलाइन गतिविधिहरुको लागि नयाँ आचारसंहिता जारी गर्दै राष्ट्रको धार्मिक जीवनमाथि पहिले नै निसास्सिएको आफ्नो पकड विस्तार गर्यो ।

राष्ट्रिय धार्मिक मामिला प्रशासनद्धारा जारी गरिएको, यो निर्देशनले पार्टी विचारधाराको सबै आस्थाका अभिव्यक्तिहरुलाई अधीनमा राख्ने बेइजिङको अथक प्रयासमा अर्को कदमलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ । नयाँ नियमहरु अन्तर्गत धर्म अब मन्दिर, चर्च वा मस्जिदहरुमा मात्र नियमन गरिएको छैन–अब यसलाई साएबरस्पेसमा निगरानी गरिएको छ ।

नयाँ संहिताले धार्मिक व्यक्तित्वहरुलाई विदेशी धार्मिक घुसपैठ, अतिवादी विचारधारा, पंथ र छद्य–धर्म भन्ने कुरामा संलग्न हुनबाट प्रतिबन्ध लगाउँछ । यसले पादरीहरुलाई देशभक्ति, समाजवाद र सीसीपीको नेतृत्व लाई समर्थन गर्न आवश्यक छ, जसले गर्दा विश्वासका नेताहरुलाई प्रचारको साधनमा प्रभावकारी रुपमा रुपान्तरण गर्न सकिन्छ ।शासन नजरमा विश्वासलाई राजनीतिक वफादारी मार्फत फिल्टर गपरनुपर्छ, र भक्तिले राज्यको सेवा गर्नुपर्छ ।

शाओलिन मन्दिरदेखि साइबरस्पेससम्म

चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीले हालैका घोटालाहरुको नैतिक सुधारको रुपमा नियमनलाई चित्रण गरे पनि थोरै मात्र विश्वस्त छन । शाओलिन मन्दिरका एक समयका शक्तिशाली मठाधीश शि योङजिनको पटन पछिका महिनाहरुमा पार्टीको समयले सुविधाजनक बहाना सुझाव दिन्छ । शिलाई बौद्ध पादरीहरुबाट निष्कासित गरिएको थियो र भ्रष्टाचार हिनामिना र व्यक्तिगत दुराचारको आरोप लगाइएको थियो ।

उनले मुद्दाले चिनियाँ सामाजिक सञ्जालमा प्रभुत्व जमाएको थियो, जसले लामो समयदेखि उनलाई देशक्त बौद्ध धर्म को मोडेलको रुपमा राखेका अधिकारीहरुलाई लज्जित बनायो । तैपनि विश्लेषकहरुले तर्क गर्छन कि यो घोटलाले केवल राजनीतिक अवसर प्रदान गरियो ।

“अब शि पतन भएको छ, तिनीहरुले नयाँ नियमन लागू गरेका छन” चीन मामिला टिप्पणीकार ली लीनीले भने ।“अधिकारीहरुले यसलाई सामान्य धार्मिक गतिविधिहरुलाई लक्षित गर्न मानव अधिकारलाई दबाउन र जताततै जरिवाना संकलन गर्न नयाँ बहाना सिर्जना गर्ने तरिकाको रुपमा प्रयोग गर्नेछन ।”

वास्तवमा नयाँ संहिताको नैतिक अनुशासन र वैचारिक नियन्त्रणसँग सम्बन्धित सबै कुरासँग थोरै सम्बन्ध छ ।  अनलाइन धार्मिक अभिव्यक्तिलाई लक्षित गरेर सीसीपीले आध्यात्मिक विचार र असहमति अझै पनि चुपचाप प्रसारित हुन सक्ने अन्तिम बाँकी ठाउँहरु मध्ये एकलाई बन्द गर्ने प्रयास गरिरहेको छ । इन्टरनेट जुन एक समय धार्मिक समुदायहरुको लागि कमजोर आश्रय थियो, अब पार्टी सेन्सरशिपको डिजिटल शाखाद्धारा बन्द गरिएको छ ।

डिजिटल युगमा विश्वासको निगरानी

नियमहरु आफ्नो दायरामा व्यापक छन् । धार्मिक पादरीहरुलाई प्रचार गर्न, अनलाइन सेवाहरु सञ्चालन गर्न, वा भर्चुअल प्राथना सत्रहरु आयोजना गर्न लाइभस्ट्रिमहरु छोटो भिडियोहरु, अनलाइन बैठकहरु, वा WeChat जस्ता सामाजिक सञ्जाल प्लेटफर्महरु प्रयोग गर्न निषेध गरिएको छ ।

तिनीहरुलाई  अनलाइन  बप्तिस्मा अध्यादेशहरु, वा अन्य धार्मिक  अनुष्ठानहरु गर्न निषेध गरिएको छ । एउटा चिसो मोडमा, नियमहरु मुख्य भूमि चीन भित्र मात्र नभई हङकङ, मकाउ, ताइवान र चीनमा बसोबास गर्ने विदेशी नागरिकहरुमा पनि पादरीहरु र विश्वासीहरुमा फैलिएका छन ।

सीसीपी को सन्देश स्पष्ट छः कुनै पनि ठाउँ–भौतिक वा भर्चुअल– यसको वैचारिक पहुँच बाहिर अवस्थित हुन सक्दैन । संहिताले सबै आलाइन धर्मिक सामाग्रीले “सीसीपी नेतृत्वलाई समर्थन गर्ने” माग गर्दछ र “राज्य शक्तिलाई ध्वस्त पार्ने” वा “पार्टीको अधिकारलाई चुनौती दिन सक्ने” कुनै पनि कुरालाई निषेध गर्दछ ।

यी अस्पष्ट सुत्रहरुले लामो समयदेखि चीनको दमनकारी प्रणालीमा कानुनी जालको ढोकाको रुपमा काम गर्दै आएका छन, जसले अधिकारीहरुलाई अभिव्यक्तिको लगभग कुनै पनि कार्यलाई अपराधिकरण गर्न अनुमति दिन्छ ।

“यो नीति धार्मिक नेताहरुको बारेमा कम र सञ्चार नियन्त्रण गर्ने बारेमा बढी छ,Æ न्यू साउथ वेल्स विश्वविद्यालयका राजनीतिक वैज्ञानिक लिन बिनले भने ।

“धेरै चिनियाँ मानिसहरुका लागि WeChat बाहिरी संसारसँग सम्पर्कमा रहने एउटा थरिका हो । यहाँ नियन्त्रण विस्तार गरेर सीसीपीले मुख्य भूमिका नागरिकहरुलाई विदेशी चिनियाँ समुदायहरुसँग जोड्ने अन्तिम च्यानलहरु मध्ये एकलाई काट्दैछ ।”

अनलाइन संसार, पहिले नै कडा निगरानी गरिएको परिद्दश्य, अब यसको अन्तिम आध्यात्मिक र सांस्कृतिक अन्तर्निहित धाराहरुबाट मुक्त हुँदैछ । बाँकी रहेको कुरा भनेको विश्वासको एक स्वच्छ, पार्टी–अनुमोदित संस्करण हो जसले आज्ञाकारितालाई सिद्धान्तसँग मिलाउँछ ।

सी जिनपिङको नेतृत्वमा सीसीपीले धर्म विरुद्ध वैचारिक युद्धको घोषणा गरेको छ । चर्चहरु भत्काइएको छ वा खीष्टको चित्रहरुको सट्टा सीको चित्रहरु राखेर “सिनिसाइज” गरिएको छ ।

मस्जिदहरुको गुम्बजहरु हटाइएको छ र “राष्ट्रिय एकता” को प्रतीकको रुपमा चिनियाँ शैलीको छानाले प्रतिस्थापना गरिएको छ । तिब्बती मठहरु निगरानी क्यामेराहरुद्धारा निगरानी गरिन्छ, र सिनजियाङमा उइघुर मुस्लिम जनसंख्या लगभग पूर्ण डिजिटल निगरानीमा छ ।

सीको “धर्मको साइनिसाइजेशन” को सिद्धान्त–पार्टी नियन्त्रणको लागि एक श्रुतिवाद–ले आध्यात्मिक र राजनीतिक जीवन बीचको रेखालाई बिस्तारै मेटाएको छ । नयाँ अनलाइन कोड यस अभियानको डिजिटल विस्तार हो, जसले इन्टरनेट पनि पार्टी वफदारीको वेदी बन्ने सुनिश्चित गर्दछ । चीनमा आधारित एक स्वतन्त्र विद्धानले द इपोक टाइम्सलाई भने कि नयाँ नियमहरुले शासन भित्र गहिरो असुरक्षालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ ।

“सीसीपीको विचारधारा ध्वस्त भएको छ, र अर्थतन्त्र बिग्रँदै जाँदा, मानिसहरु आध्यात्मिक सान्त्वना खोजिरहेका छन,” विद्धानले भने । “सीसीपीलाई जनतामा द्रुत जागरणको डर छ, त्यसैले यसले यस प्रकारको अभिव्यक्तिलाई प्रतिबन्ध लगाउँछ।”

त्यो डर सीको शासन अन्तर्गत लागु गरिएका हरेक नीतिहरुमा स्पष्ट देखिएको छः स्वतन्त्र चर्चहरुमाथिको कारबाही, मस्जिदहरु बन्द गर्ने, फालुन गोंग अभ्यासकर्ताहरुको उत्पीडन, र “प्रति–अतिवाद”को आडमा शिविरहरुमा उइघुर मुस्लिमहरुको पुनःशिक्षा ।

नयाँ अनलाइन कोड केवल व्यक्तिहरुको निजी वेवकलाई समाप्त पार्न र यसलाई सामूहिक समर्पणले प्रतिस्थापना गर्न डिजाइन गरिएको अधिनायकवादी ब्लुप्रिन्टको अर्को चरण हो । बेइजिङले विश्वासको डिजिटल अभिव्यक्तिलाई नियन्त्रण गर्न खोजेको यो पहिलो पटक होइन । मार्च २०२२ मा शासनले इन्टरनेट धार्मिक सूचना सेवाहरुको प्रशासनमा उपायहरु लागु गर्यो , जसमा धार्मिक शिक्षाहरु अनलाइन प्रसार गर्ने जो केहीलाई आधिकारिक स्वीकृत आवश्यक पथ्र्यो ।

वेबसाइटहरु, ब्लगहरु, एपहरु, र लाइभस्ट्रिमहरु सबै राज्यको पर्यवेक्षणमा ल्याइयो । त्यस समयमा अन्तर्राष्ट्रिय धार्मिक स्वतन्त्रता सम्बन्धी अमेरिकी आयोगका तत्कालीन अध्यक्ष नुरी टर्केलले चेतावनी दिए कि कानूनले विश्वासीहरुलाई उनीहरुको अनलाइन उपस्थितिलाई अपराधिकरण गरेर “चिसो प्रभाव” सिर्जना गर्‍यो । धेरै दर्ता नगरिएका वा घर चर्चहरु राज्यको प्रतिशोधको डरले मौन रहे । तीन वर्ष पछि नयाँ आचार संहिताले व्यक्तिगत पादरीहरु–र विस्तार गरेर तिनीहरुका मण्डलीहरुलाई–अझ नजिकबाट छानबिनमा राखेर त्यो डरलाई तीव्र बनाउँछ ।

बेइजिङले लामो समयदेखि धर्मलाई खतरा र उपकरण दुवैको रुपमा हेर्दै आएको छ । यसको नजरमा, धार्मिक समुदायहरुसँग राज्यको पहुँचभन्दा बाहिरका समुदायहरुलाई परिचालन गर्ने क्षमता छ,  जसले पार्टीको प्रभुत्वलाई चुनौती दिन सक्ने विश्वास र नैतिक अधिकारको सञ्जाल बनाउँछ ।

तैपनि धर्मलाई राजनीतिक सन्देश प्रवाहको साधनको रुपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ, जसले पार्टीको मार्गदर्शनमा सांस्कृतिक सद्धावको भ्रमलाई बढावा दिन्छ । नयाँ संहिताले दुवै उद्देश्यहरु पुरा गर्दछः यसले राज्य–पङ्क्तिबद्ध धार्मिकतालाई बढावा दिंदै स्वतन्त्र विश्वासलाई दबाउँछ ।

आफ्नो पद कायम राख्न चाहने पास्टरले अब पार्टीप्रतिको आफ्नो वफादरीको विरुद्धमा आफ्नो विश्वासलाई सन्तुलनमा राख्नुपर्छ– एक दुविधा जसले विवेकलाई आत्मसमर्पण गर्न बाध्य पार्छ । सीको चीनमा, मौनता प्रार्थनाको एक मात्र स्वीकार्य रुप बनेको छ ।

नयाँ आचारसंहिता पवित्र र राजनीतिक बीचको सीमा मेटाउने दशकौं लामो परियोजनामा पछिल्लो कोसेढुङ्गा हो । मन्दिरहरु उभिरहन सक्छन, चर्चहरु खुला रहन सक्छन, तर धर्मको आत्मा–सांसारिक शक्तिबाट यसको स्वतन्त्रता– व्यवस्थित रुपमा भत्काइँदैछ । इन्टरनेटले एक पटक धार्मिक समुदायहरुको लागि एक क्षीण आशा प्रदान गर्योः एउटा ठाउँ जहाँ उपदेशहरु स्ट्रिम गर्न सकिन्छ, विचारहरु आदान–प्रदान गर्न सकिन्छ, र टाढाका विश्वासीहरु एकताबद्ध हुन सक्छन ।

अब त्यो डिजिटल पवित्रस्थानलाई पनि निगरानी र सेन्सरशिपद्धारा अपवित्र गरिएको छ । पार्टीप्रति वफदारीलाई नैतिक सदगुणसँग बराबर गरिएको समाजमा, विश्वासलाई आज्ञाकारिताको प्रदर्शनमा घटाइएको छ । प्रत्येक प्राथनाले देशभक्तिको भाषा प्रतिध्वनित गर्नुपर्छ । प्रत्येक पुजारी, भिक्षु वा इमामले आफ्नो देवताको अगाडि घुँडा टेक्नु अघि पहिले पार्टीलाई झुक्नु पर्छ ।

यो नयाँ संहिताको साथ सीसीपीले आलाइन व्यवहारलाई मात्र नियमन गरिरहेको छैन–यसले सम्पूर्ण राष्ट्रको आध्यात्मिक संहितालाई पुनर्लेखन गरिरहेको छ । धर्म यसको उत्कृष्टताकाट अलग गरिएको एक राजनीतिक अनुष्ठानको रुपमा पुनः परिभाषित भइरहेको छ । र यस प्रक्रियामा डिजिटल युग स्वतन्त्रताको प्रकाशस्तम्भ होइन, तर अत्याचारको लागि नयाँ सीमा बन्छ ।