आधा आकाश ओगटेको महिलालाई धर्तीको संज्ञा दिनु सायद अनुपयुक्त नहोला। नेपाली समाजमा आज पनि महिला प्रति सोच सङ्कुचित रहेको पाइन्छ ।

छोरी भएर जन्मिने बित्तिकै कतिपय समुदायमा आज पनि आमा र बच्चा दुवै घृणा र अपमानको सिकार भएको पाइन्छ । मानव स्वरूप लिएर पृथ्वीमा आउन नपाउँदैबाट उसका लागि विभिन्न मूल्य मान्यता, परम्परा, आचार संहिता र सीमाहरू तय गरिएका हुन्छन् ।

विगतमा महिलालाई सजाउने वस्तु र पुरुषका आकाङ्क्षा पुरा गर्ने माध्यमका रूपमा लिने गरेको हाम्रो नेपाली समाज आज पनि त्यो सोचभन्दा धेरै माथि उठ्न सकेको पाईदैन । ठुला ठुला महत्त्वाकाङ्क्षी नियम कानुनहरू ल्याईएतापनि तिनको कार्यान्वयन कुहिरोको काग जस्तै बन्न पुगेको छ ।

सहरी क्षेत्रमा केही सुधार जस्तो देखिएता पनि भित्री व्यावहारिक पाटो भने निकै भिन्न पाइन्छ । महिला दिदीबहिनी तीज व्रतको दिन घरको कामकाजलाई चटक्क छोडेर स्वतन्त्र तथा हर्षित भएर घर बाहिर निस्कन्छन् । उनीहरूको गीतमा आफ्ना अधिकार तथा वेदनाका कुराहरू समेटिएका हुन्छन् ।

यसले महिलाहरूलाई सशक्त बनाउँछ । यी कुराहरू तीजको सकारात्मक पक्ष हो । तर ऋषिपञ्चमीको दिन प्राकृतिक रूपमा हुने रजस्वलालाई पापको संज्ञा दिई धोई पखाली गरी पूजा आजा गरेर चोख्याउनु कत्तिको न्यायसम्मत छ । यो विषयमा भने सम्पूर्ण महिला आमा दिदिवहिनीले ध्यान दिनै पर्ने हुन्छ ।

आज हामीले पर्व र चाडको नाममा गरेको कर्मले भोलिको हाम्रो पुस्तामा कस्तो सन्देश जाला र हिजोदेखि हामीले आफूलाई हेपाएर, पिडा दिएर, आफ्नो स्वाभिमानलाई झुकाएर आमा बन्न सक्ने क्षमताको विकासका क्रममा हुन सक्ने क्रियाकलापलाई पाप भनेर आफ्नो विरुद्धमा लाग्नेहरूलाई ठाउँ दिनु कत्तिको उपयुक्त हुन्छ होला ?

ऋषि पञ्चमी शास्त्रअनुसार १२ महिनाको रजस्वलामा अन्जानवस कति कुरा छोइएको हुन सक्छ । उक्त पापबाट मुक्त हुन भाद्र शुक्ल पञ्चमीको दिन ३६५ वटा दतिवन तोकी माटो तथा गाईको गोबर लगाएर ३६५ पटक नुहाउनु पर्छ र यसको पनि थुप्रै विधिहरू छन् ।

तर मूलतः ३६५ वटा दतिवनका डाँठ टोकेर खोलामा बगाउनु, माटो र गोबरले शरीरका सबै अंगहरू शुद्ध गर्नु, चाल्नीमा गनौती (गनिएका तिलचामल र जौ) राखेर माथिबाट पानी खन्याई छानिएको पानीले नुहाउनु र सप्तऋषीको पूजा गरेपछि महिलाहरू पूर्णरूपमा शुद्ध हुन्छन् भन्ने विश्वास गरिन्छ ।

३६५ वटा दतिवन दिनको एउटा ३६५ दिनसम्म टोकेर तीजमा पञ्चमीको दिन खोलामा बगायो भने पनि रजस्वला हुँदाको समयमा भएको पापबाट मोक्ष भइने पनि विश्वास छ । वास्तवमा भन्ने हो भने तीज आफैँमा एक सुन्दर पर्व हो र यसलाई व्रतमा परिणत भएको भए पनि फलफुल ग्रहण गरेर दिनभरि बस्नमा पनि वैज्ञानिक हिसाबले हेर्दा फलदायक नै देखिन्छ ।

नारीहरूले रातो टीका रातो कपडा, रातो चुरा, पोते आदि सबै रातै रङ्गमा सजिनु तीज पर्वको रङ्ग हो । नारीहरू त्यस दिन नाचगान गर्दै हर्षोल्लासका साथ दिनभरि भोकै बसी श्रीमानको दीर्घायुको कामना गर्नु नै विशेष यस तीज पर्वको सन्देश मानिन्छ ।