२१ औं शताब्दीको द्रुत गतिमा विकसित भइरहेको भूराजनीतिक परिद्दश्यमा, आर्थिक शक्ति,प्राविधिक नवप्रवर्तन र साझा लोकतान्त्रिक मूल्यहरुलाई  संयोजन गर्न गठबन्धनहरुले विश्वव्यापी प्रभावको रुपरेखा परिभाषित गरिरहेका छन ।

यस नोभेम्बरमा जोहानेसबर्गमा भएकोG20 शिखर सम्मेलनमा, अष्ट्रेलिया, क्यानाडा र भारतले प्रविधि,नवप्रवर्तन र महत्वपूर्ण खनिजहरुमा केन्द्रित ऐतिहासिक त्रिपक्षीय साझेदारीलाई औपचारिकता दि जसले अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगमा नयाँ अध्यायको संकेत गर्दछ । अष्ट्रेलिया–क्यानाडा–भारत प्रविधि र नवप्रवर्तन  साझेदारी (ACITI) भनेर चिनिने यो सम्झौता, अभिप्रायको कथन मात्र होइनः यो जलवमयु परिवर्तन, प्राविधिक हो ।

विश्व आपुर्ति अवरोध, वातावरणीय बाध्यता र कृत्रिम बुद्धिमत्ताले ल्याएको टेक्टोनिक परिवर्तनसँग जुधिरहेको बेला, ACITI साझेदारी समान विचारधारा भएका लोकतन्त्रहरुका लागि हरित ऊर्जा  नवप्रवर्तन,डिजिटल रुपान्तरण, र महत्वपूर्ण स्रोत सुरक्षाको अग्रप.क्रिमा सहकार्य गर्न एक मोडेल रुपमा खडा छ ।

प्राविधिक सार्वभौमिकता र दिगोपनको लागि समयसाक्षेप गठबन्धन

देशहरुको त्रिकोणले यस गठबन्धनमा पूरक शक्तिहरु ल्याउँछ । अष्ट्रेलिया र क्यानाडा ब्याट्री, विद्युतीय सवारी साधन र हरित अर्थतन्त्रलाई आधार बनाउने डिजिटल पूर्वाधारको लागि आवश्यक प्रचुर मात्रामा महत्वपूर्ण खनिजहरुका संरक्षक हुन ।

प्राविधिक सार्वभौमिकता र दिगोपनको लागि समयसाक्षेप गठबन्धन

देशहरुको त्रिकोणले यस गठबन्धनमा पूरक शक्तिहरु ल्याउँछ । अष्ट्रेलिया र क्यानाडा ब्याट्री, विद्युतीय सवारी साधन र हरित अर्थतन्त्रलाई आधार बनाउने डिजिटल पूर्वाधारको लागि आवश्यक प्रचुर मात्रामा महत्वपूर्ण खनिजहरुका संरक्षक हुन ।

यसैबीच, भारतले विशाल घरेलु बजार र एआई र डिजिटल सार्वजनिक पूर्वाधारमा बढ्दो विशेषज्ञता भएको उत्पादन शक्तिगृहको प्रतिनिधित्व गर्दछ । सँगै तिनीहरुले स्वच्छ ऊर्जा प्रविधिलाई गति दिन, आपूर्ति श्रङखलाहरु विविधीकरण गर्न र विश्वव्यापी रुपमा विश्वसनीय मापदण्डहरुलाई आकार दिन एक समन्वयात्मक पारिस्थितिक प्रणाली निर्माण गर्छन ।

आपूर्ति श्रङ्खला विविधीकरण यस साझेदारीको मुटुमा छ । COVID–19 महामारी पछिको अवरोध र इन्डो–प्यासिफिक र त्यसभन्दा बाहिरको क्षेत्रमा बढ्दो भूराजनीतिक तनाव पछि, यो स्पष्ट छ कि खनिज वा प्रविधि इनपुटहरुको लागि केन्द्रित स्रोतहरुमा भर पर्दा प्रणालीगत जोखिमहरु हुन्छन । लिथियम, कोबाल्ट, दुर्लभ पुथ्वी र अन्य महत्वपूर्ण सामाग्रीहरुको लागि लचिलो मूल्य श्रङ्खलाहरु सुरक्षित गर्ने कुरामा ACITI को ध्यान केन्द्रित गर्ने कुराले झट्काको सामना मात्र गर्दैन तर दिगोपन लक्ष्यहरुसँग मिल्दोजुल्दो जिम्मेवार सोर्सिङ र गोलाकार अर्थतन्त्र अभ्यासहरुलाई पनि प्रवद्र्धन गर्दछ ।

हरित ऊर्जा नवप्रवर्तन साझेदारीको अर्को आधार हो । तीन राष्ट्रहरुले हाइड्रोजन, ऊर्जा भण्डारण, र उन्नत स्वच्छ–प्रविधि प्रणालीहरु सहित नवीकरणीय ऊर्जा प्रविधि हरुको अनुसन्धान, विकास र तैनाथीमा सहकार्य गर्नेछन ।

अष्ट्रेलिया र क्यानाडाले महत्वाकांक्षी  नेट–शून्य लक्ष्यहरु अगाडि बढाउँदै गर्दा, भारतको विशाल ऊर्जा माग र उत्पादन क्षमताले स्केलेबल प्रभावका लागि अवसरहरु प्रदान गर्दछ । यो त्रिपक्षीय सहयोगले औद्योगिक प्रतिस्पर्धात्मक काय राख्दै ऊर्जा संक्रमणलाई तीव्र बनाउन नयाँ विश्वव्यापी बेन्चमार्कहरु सेट गर्न सक्छ ।

लोकतान्त्रिक प्राविधिक पारिस्थितिक प्रणालीको चार्टिङ

ACITI साझेदारीले केवल आर्थिक सहयोगभन्दा बाहिर फैलिएको भूराजनीतिक र प्राविधिक–रणनीतिक एजेन्डालाई पनि  संकेत गर्दछ । यसले लोकतान्त्रिक मूल्य, समावेशीता र विश्वासलाई प्रतिबिम्कित गर्ने AI शासन र डिजिटल मापदण्डहरुमा द्दष्टिकोणहरुलाई पङ्क्तिबद्ध गर्ने प्रतिबद्धतालाई स्थापित गर्दछ ।

प्रविधि मापदण्ड र डेटा शासन प्रायः वैचारिक रेखाहरुमा विभाजित हुने युगमा, यो सहकारी ढाँचाले जिम्मेवार AI विकास र सार्वजनिक हितको डिजिटल कार्यान्वयनलाई प्रवद्र्धन गर्न प्लेटफर्म प्रदान गर्दछ ।

अष्ट्रेलियाकामे लागि, यो खुला, सुरक्षित र लचिलो प्रविधि इकोसिस्टम वरिपरि साझा प्राथमिकताहरु साझा गर्ने दुई लोकतन्त्रहरुसँगको सम्बन्धलाई गहिरो बनाउने मौका हो । डिजिटल सार्वजनिक पूर्वाधारमा भारतको नेतृत्व– यसको डिजिटल सार्वजनिक पूर्वाधार (DPI) स्टØfक द्धारा प्रदर्शन गरिएको– सार्वजनिक सेवाहरुमा उन्नत एआई अनुप्रयोगहरुसँगै, तीनै देशका नागरिकहरुलाई फाइदा पुरयाउन अनुकूलित वा साझेदारी गर्न सकिने मोडेलहरु प्रदान गर्दछ ।

यस त्रिपक्षीय सहयोगलाई मूर्त परिणाममा परिभाषित गर्न गति सिर्जना गर्दै, विशिष्ट परियोजनाहरु र सहकार्यहरुलाई कार्यक्रम परिभाषित गर्ने कार्य कार्यक्रम तयार गर्न अधिकारीहरुले अर्को वर्षको सुरुमा भेला हुने कार्यक्रम छ , महत्वपूर्ण क्षेत्रहरुमा उद्योग, स्टार्ट–अपहरु र शिक्षाविद्हरुसँग बढेको साझेदारीले यस गठबन्धनको प्रभावलाई अझ बलियो बनाउन सक्छ ।

इन्डो–प्यासिफिकको लागि साझेदारीको अर्थ के हो ?

यो त्रिपक्षीय सम्झौताले इन्डो–प्यासिफिक क्षेत्रको भूराजनीतिकमा पनि प्रभाव पारेको छ, जहाँ रणनीतिक अनिश्चितता र आर्थिक प्रतिस्पर्धा तीव्र हुँदै गइरहेको छ । इन्डो–प्यासिफिकको चौबाटोमा अष्ट्रेलियाको भौगोलिक स्थितिले यसलाई क्षेत्रको भविष्यलाई आकार दिन एक महत्वपूर्ण खेलाडी बनाउँछ ।

भारत–एक प्रमुख इन्डो–प्यासिफिक शक्ति–र क्यानाडासँगको सम्बन्धलाई सुद्दढ पार्नु एक अग्रगामी प्रविधि र नवप्रवर्तन सम्झौता मार्फत, क्षेत्रीय स्थिरता बढाउँछ र उदीयमान रणनीतिक प्रधावहरुलाई सन्तुलनमा राख्छ ।

यो साझेदारी अष्ट्रेलियाको इन्डो–प्यासिफिक रणनीतिक प्राथमिकताहरुसँग मिल्दोजुल्दो छ, जसमा लचिलो आपूर्ति श्रृङ्खलाहरुलाई बढावा दिने, महत्वपूर्ण खनिजहरु सुरक्षित गर्ने र जलवायु कार्यलाई अगाडि बढाउने समावेश छ ।

भारतसँग मिलेर काम गरेर,अष्ट्रेलियाले क्षेत्रीय पूर्वाधार विकास र डिजिटल कनेक्टिभिटीलाई बलियो बनाउन सक्छ, जसले गर्दा अझ एकीकृत र समृद्ध इन्डो–प्यासिफिकमा योगदान पुरयाउन सक्छ । यसबाहेक, यो  पहलले कम पारदर्शी वा अधिनायवादी शासनहरुमा प्रविधि र आपूर्ति श्रृखला निर्भरताका लागि लोकतान्त्रिक विकल्प प्रदान गर्दछ, जसले गर्दा नियम–आधारित क्षेत्रीय व्यवस्थालाई बलियो बनाउँछ ।

क्षेत्रीय सुरक्षा संवादमा भारतको बढ्दो भूमिका र बहुपक्षीयताप्रति क्यानाडाको विश्वव्यापी प्रतिबद्धतासँगै, ACITI ले इन्डो–प्यासिफिकमा सहकारी कूटनीतिमा नयाँ आयाम थप्छ ।

अगाडिको बाटो

साझेदारीको प्रतिज्ञा महत्वपूर्ण भएतापनि, यस्तो त्रिपक्षीय सहयोगलाई  सञ्चालन गर्न पर्याप्त चुनौतीहरु पार गर्नुपर्नेछ । तीन देशहरुमा नियामक ढाँचाहरु मिलाउने मापदण्डहरु मिलाउने र प्रतिस्पर्धी औद्योगिक हितहरुको व्यवस्थापन गर्ने काम जटिल छ ।

विशेष गरि भारतको उदीयमान नवप्रवर्तन इकोसिस्टमको लागि समान लाभहरु सुनिश्चित गर्नु उत्साह र पारस्परिक विश्वासलाई दिगो बनाउन महत्वपूर्ण हुनेछ ।

संयुक्त  अनुसन्धान तथा विकास पहल र पूर्वाधार परियोजनाहरुको वित्तपोषण र समन्वयको लागि पनि सरकारी र निजी क्षेत्रको निरन्तर संलग्नताको आवश्यकता पर्नेछ । स्पष्ट शासन संयन्त्रको स्थापना र आवधिक मन्त्रीस्तरीय वा नेतास्तरीय समीक्षाले गति र जवाफदेहिता कायम राख्न मद्दत गर्न सक्छ ।

ACITI को सफलता घोषणाहरुभन्दा बाहिर गएर हरित वुद्धि, महत्वपूर्ण खनिज सुरक्षा, र दैनिक सार्वजनिक सेवाहरुमा ब्क्ष् अनुप्रयोगहरुमा मूर्त प्रभावहरु प्रर्दशन गर्ने संयुक्त परियोजनाहरु कार्यान्वयन गर्ने क्षमतामा निर्भर गर्नेछ । यो साझेदारी विश्वव्यापी रुपमा लोकतन्त्रहरु बीच प्रविधि सहयोगको लागि अग्रणी ढाँचा बन्न सक्छ ।अष्ट्रेलियाको चासोलाई सुद्दढ पार्दै

अष्ट्रेलियाको लागि ACITI ले आफ्नो विश्वव्यापी प्रविधि र नवप्रवर्तन पदचिन्हलाई बलियो बनाउँछ, परम्परागत पश्चिमी क्षेत्रहरुभन्दा बाहिर आर्थिक साझेदारीलाई विविधीकरण गर्छ, र अर्को पुस्ताका उद्योगहरुलाई आधार बनाउने महत्वपूर्ण स्रोतहरुमा पहुँच सुरक्षित गर्छ ।

यसले अष्ट्रेलियाको जलवायु नेतृत्वप्रतिको प्रतिबद्धतालाई बलियो बनाउँछ जबकि यसको प्रचुर प्राकृतिक स्रोतहरुलाई विश्वव्यापी स्वच्छ–प्रविधि नवप्रवर्तन केन्दैहरुसँग जोड्छ ।

व्यापक सन्दर्भमा यो साझेदारी भारत र क्यानाडासँगको द्धिपक्षीय सम्बन्धलाई गहिरो बनाउँछ, जसले अवस्थित द्धिपक्षीय ढाँचाहरुलाई प्ररक बनाउने त्रिपक्षीय अक्ष सिर्जना गर्दछ । यसले लोकतन्त्र, खुलापन र दिगोपनको साझा मूल्यहरु प्रतिबिम्बित गर्ने गठबन्धनहरु निर्माणमा अष्ट्रेलियाको सक्रिय कूटनीतिलाई संकेत गर्दछ ।

यसरी त्रिपक्षीय सम्झौताले अन्तरसम्बन्धित, डिजिटल रुपमा रुपान्तरित, र जलवायु–सचेत संसारको चुनौती र अवसरहरुलाई नेभिगेट गर्न समयसाक्षेप, व्यावहारिक र दुरदर्शी द्दष्टिकोणलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ । क्यानाडा र भारतसँग नजिकबाट काम गरेर, अष्ट्रेलियाले आफुलाई एक लचिलो, लोकतान्त्रिक प्रविधि नेटवर्कमा केन्द्रीय नोङको रुपमा राख्छ जसले नवप्रवर्तन र दिगोपनको भविष्यलाई आकार दिन सक्छ ।