नेपालीहरूको दोस्रो ठूलो पर्व तिहारको आज पाँचौँ तथा अन्तिम दिन भाइटीका (यमद्वितीया) मनाइन्छ। यो दाजुभाइ र दिदी-बहिनीबीचको प्रेम, आत्मीयता, सद्भाव, विश्वास र पारिवारिक एकताको प्रतीक हो। भाइटीका केवल निधारमा सप्तरङ्गी टीका लगाउने पर्व मात्र होइन, यो दिदी-बहिनीले दाजुभाइको दीर्घायु, सुस्वास्थ्य, सुख, शान्ति र समृद्धिको कामना गर्ने पवित्र अवसर पनि हो।

१)भाइटीकाको धार्मिक महत्त्व

धार्मिक मान्यताअनुसार भाइटीकाको सम्बन्ध यमराज र उनकी बहिनी यमुनासँग जोडिएको छ। पौराणिक कथाअनुसार यमुनाले आफ्ना दाजु यमराजलाई घरमा निमन्त्रणा गरी पूजा, सत्कार र टीका लगाएर दीर्घायुको कामना गरेकी थिइन्। बहिनीको प्रेम र सत्कारबाट प्रसन्न भएका यमराजले यस दिन दिदी-बहिनीबाट टीका लगाउने दाजुभाइको आयु, आरोग्य र कल्याणको कामना पूरा हुने आशीर्वाद दिएका थिए भन्ने धार्मिक विश्वास छ। त्यसैले आज दिदी-बहिनीले दाजुभाइलाई टीका लगाई सुख, शान्ति र दीर्घजीवनको कामना गर्छन्।

२)भाइटीकाको शुभसाइत

भाइटीकामा साइतको विशेष महत्त्व हुन्छ। परम्पराअनुसार साइतमा टीका लगाउनुलाई शुभ, मंगलकारी र कल्याणदायी मानिन्छ। सामान्यतया नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिले प्रत्येक वर्ष भाइटीकाको शुभसाइत सार्वजनिक गर्ने गर्दछ। साइतमा टीका लगाउन सम्भव नभए पनि धार्मिक परम्परा र पारिवारिक चलनअनुसार टीका लगाउने गरिन्छ। आज भाईटिकाकाे साइत बिहान ११:०७ बजे रहेकाे छ। दिदिबहिनी पुर्व र दाजुभाई पश्चिम फर्किएर भाइटिका लगाउनु राम्रो मानिन्छ।

३)भाइटिका लगाउने परम्परागत विधि

भाइटीकाका दिन दिदी-बहिनीले स्नान गरी पूजाको तयारी गर्छन्। परम्पराअनुसार:
क)दाजुभाइलाई पूर्व वा पश्चिम फर्काएर आसनमा बसाउने चलन हुन्छ।
ख)तेलको घेरा तथा पानीको धाराले यमराजको प्रतीकात्मक पूजा गर्ने चलन छ।
ग)दाजुभाइको निधारमा सप्तरङ्गी टीका लगाइदिने।
घ)मखमली, सयपत्री र दुबोको माला लगाइदिने।
ङ)फलफूल, ओखर, मिठाई तथा विभिन्न परिकार चढाउने।
च)दाजुभाइको दीर्घायु, आरोग्य र सुख-समृद्धिको कामना गर्दै पूजा गर्ने।
छ)दाजुभाइले दिदी-बहिनीलाई दक्षिणा, उपहार र आशीर्वाद दिने तथा आपसमा मिठाई र भोजन ग्रहण गर्ने।

४)भाइटीकाको सांस्कृतिक महत्त्व

भाइटीकाले नेपाली समाजमा गहिरो सांस्कृतिक सन्देश दिएको छ।
मायाप्रेमको सम्बन्ध: दाजुभाइ र दिदी-बहिनीबीचको आत्मीयता र प्रेमलाई अझ प्रगाढ बनाउँछ।

पारिवारिक एकता: टाढाटाढा रहेका दाजुभाइ तथा दिदी-बहिनीलाई एकै ठाउँमा भेला गराउँछ

सामाजिक सद्भाव: आपसी सहयोग, सम्मान, सद्भाव र सदाचारको भावना विकास गर्छ।

परम्पराको संरक्षण: नयाँ पुस्तालाई मौलिक नेपाली संस्कृति, संस्कार र परम्परासँग परिचित गराउँछ।

महिला र पुरुषबीचको आत्मीयता: एकअर्काको सुखदुःखमा साथ दिने, सम्मान गर्ने र जिम्मेवारी निर्वाह गर्ने सन्देश दिन्छ।

५)भाइटीकाको मूल सन्देश

भाइटीका केवल दाजुभाइको निधारमा टीका लगाउने दिन होइन। यो जीवनभर एकअर्काको सुखदुःखमा साथ दिने, माया, विश्वास र सद्भाव कायम राख्ने संकल्प गर्ने दिन हो।
सात रङका टीकाले जीवनका विविध रङ र खुसीको प्रतीक प्रस्तुत गर्छन् भने मखमली फूलको मालाले कहिल्यै नओइलाउने प्रेम र सम्बन्धको प्रतीकात्मक सन्देश दिन्छ।

६)भाइटीकाको शुभकामना

दिदी-बहिनीको माया र आशीर्वादले दाजुभाइको जीवन सधैँ सुखमय बनोस्। दाजुभाइको माया, संरक्षण र सम्मानले दिदी-बहिनीको जीवन पनि सधैँ उज्यालो रहोस्। यमराज र यमुनाको पवित्र सम्बन्धको स्मरण गर्दै सबैको जीवनमा दीर्घायु, सुस्वास्थ्य, सुख, शान्ति र समृद्धि छाओस्। सम्पूर्ण दिदी-बहिनी तथा दाजुभाइमा भाइटीका २०८३ को हार्दिक मंगलमय शुभकामना।