आर्थिक सञ्जाल । काठमाडौं, माघ ८
गोदावरी नगरपालिका– १३ स्थित सन्तानेश्वर नौधारा बचत तथा ऋण सहकारी संस्थामा २५ सय सदस्य छन् । ३ करोड रुपैयाँ सेयर पुँजी रहेको सहकारीको २ करोड २५ लाख रुपैयाँ बराबरको त स्थिर सम्पत्ति नै छ । २१ करोड रुपैयाँ निक्षेप संकलन गरेको सहकारीले कर्जा पनि सोही अनुपातमा प्रवाह गरेको छ ।
०६३ सालबाट सञ्चालनमा आएको सहकारीमा ९ जना सञ्चालक छन् र सबै महिला । सहकारीमा सुरुदेखि नै सञ्चालकमा महिला मात्रै चुनिँदै आएका छन् । कुल सदस्य संख्याको ५१ प्रतिशत महिला रहेको सहकारीमा कार्यरत १० जना कर्मचारीमध्ये पुरुष एकजना मात्र छन् ।
अध्यक्ष शशी खड्काले सहकारीले प्रत्येक वर्ष राम्रो प्रगति गर्दै आएको बताइन् । व्यवस्थापन टिम र सञ्चालक सबै महिला हुँदा संस्था सञ्चालनमा सहज भएको संस्थाकी प्रबन्धक गायत्री खड्काको अनुभव छ । ललितपुर जिल्ला बचत तथा ऋण सहकारी संघबाट ०७१÷७२ को उत्कृष्ट सहकारी संस्थाको उपाधि प्राप्त गरेको सहकारीले ०७३ सालको ६० औँ राष्ट्रिय सहकारी दिवसमा ललितपुर जिल्लाभित्र सञ्चालित नगरपालिका क्षेत्रबाट उत्कृष्ट बचत तथा ऋण सहकारी पुरस्कार समेत प्राप्त गरिसकेको छ । सहकारीले चालू आवमा गोदावरी नौधारा महिला बचत तथा ऋण सहकारीलाई पनि गाभेको छ ।
गोदावरीको नौधारा बचत तथा ऋण सहकारीमा मात्रै होइन, जहाँसुकैका सहकारीमा पनि महिलाको बाहुल्यता छ ।
सहकारीमा आबद्ध ६३ लाख ५ हजार ५ सय ८१ सदस्य मध्ये ३२ लाख १३ हजार ५ सय १४ महिला छन् । त्यस्तै कुल २ लाख ४७ हजार ८ सय २७ सञ्चालकमा ९७ हजार ५ सय १२ महिला छन् ।
नेपालको कुल जनसंख्यामा महिलाको हिस्सा ५० प्रतिशत भन्दा बढी छ । तर, हरेक क्षेत्रमा महिला सहभागिता भने न्यून छ । सहकारी भने यसको अपवाद बनेका छन् । सहकारी विभागको तथ्यांक अनुसार नेपालको सहकारी क्षेत्रमा महिलाको सहभागिता करिब ५० प्रतिशत छ । त्यसमा माथि उल्लिखित लगायत केही सहकारीको त नेतृत्व मात्र होइन, सम्पूर्ण जिम्मेवारी नै महिलाले लिँदै आएका छन् ।
सहकारी विभागको तथ्यांक अनुसार देशभर ३४ हजार ५ सय १२ सहकारी छन् । त्यसमा सञ्चालक, सदस्य र कर्मचारी गरी ६६ लाख १३ हजार ९ सय २५ मानिस आबद्ध छन् । जसमध्ये महिलाको संख्या ३३ लाख ४० हजार ६८ छन् । त्यस्तै कुल २ लाख ४७ हजार ८ सय २७ सञ्चालकमा ९७ हजार ५ सय १२ महिला छन् । सहकारीमा आबद्ध ६३ लाख ५ हजार ५ सय ८१ सदस्य मध्ये ३२ लाख १३ हजार ५ सय १४ महिला छन् । त्यस्तै ६० हजार ५ सय १७ कर्मचारी मध्ये २९ हजार ४२ कर्मचारी महिला छन् ।
भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्री पद्माकुमारी अर्यालले महिला सशक्तीकरणको आधार नै सहकारी भएको बताइन् । नेपालमा महिलाले सञ्चालन गरेका अधिकांश सहकारीको अवस्था राम्रो हुनुले महिला आफैँले परिवर्तन चाहेको संकेत गर्ने उनको भनाइ छ । ‘महिलाहरू बिस्तारै आत्मनिर्भर बन्ने दिशामा छन,’ उनले भनिन्,‘यसको आधार सहकारी हो ।’ महिला आत्मनिर्भर नभएसम्म सशक्त बन्न नसक्ने पनि उनले स्पष्ट पारिन् ।
सहकारीमा महिला सहभागिता ५१ प्रतिशतको हाराहारीमा भए पनि अन्य क्षेत्रमा महिला उपस्थिति निकै कमजोर रहेको छ । नेपालको मन्त्रिपरिषदमा महिलाको सहभागिता १६ प्रतिशत छ भने संघीय संसद ३३ प्रतिशत छ । प्रहरीमा ८ दशमलव ८ प्रतिशत, स्थानीय तहमा २७ प्रतिशत, निजामतीमा २४ दशमलव ५ प्रतिशत, नेपाली सेनामा ४ दशमलव ७ प्रतिशत र सातै प्रदेशमा महिला सांसद ५८ दशमलव ७ प्रतिशत छ । सहकारी क्षेत्रमा भने ५१ प्रतिशत छ ।