काठमाडौं । हिन्दू धर्मावलम्बीहरूको महान् पर्व तिहारअन्तर्गत आज साँझ धन, धान्य, ऐश्वर्य, सुख, शान्ति र समृद्धिकी अधिष्ठात्री देवी माता लक्ष्मीको पूजा–आराधना गरिन्छ। यस दिनलाई लक्ष्मीपूजाका रूपमा विशेष महत्त्वका साथ मनाइन्छ।

माता लक्ष्मीलाई भगवान् विष्णुकी अर्धाङ्गिनी तथा सम्पूर्ण संसारको पालनपोषण, वैभव र समृद्धिकी प्रतीकका रूपमा पूजा गरिन्छ। धार्मिक मान्यताअनुसार लक्ष्मीपूजाको साँझ घर, आँगन, पूजाकोठा र व्यापारिक प्रतिष्ठान सफा गरी दीप प्रज्वलन गर्दा माता लक्ष्मीको आगमन हुने र घरपरिवारमा सुख, शान्ति तथा समृद्धि प्राप्त हुने विश्वास छ।

लक्ष्मीपूजाको धार्मिक महत्त्व

लक्ष्मीपूजा केवल धन प्राप्तिका लागि गरिने पूजा मात्र होइन। यो श्रम, परिश्रम, इमानदारी, सदाचार, स्वच्छता र समृद्धिप्रतिको सम्मान प्रकट गर्ने पर्व पनि हो। यस पर्वका प्रमुख महत्त्वहरू यस प्रकार छन् :-

धन र समृद्धिको कामना: माता लक्ष्मीको आराधना गरी परिवारमा आर्थिक उन्नति, सुख र समृद्धिको कामना गरिन्छ।

अन्न र धनधान्यको सम्मान: अन्न, खाद्यान्न, धनसम्पत्ति तथा उत्पादनका साधनलाई लक्ष्मीको स्वरूप मानेर पूजा गरिन्छ।

अन्धकारमाथि प्रकाशको विजय: घरघरमा दीप प्रज्वलन गरी अज्ञान, निराशा र नकारात्मकताको अन्त्य तथा ज्ञान र सकारात्मकताको कामना गरिन्छ।

व्यापार–व्यवसायको उन्नति: व्यापारी तथा व्यवसायीहरूले आफ्नो प्रतिष्ठानमा बहीखाता, नगद, सरसामान र उपकरणको पूजा गरी व्यावसायिक सफलताको कामना गर्छन्।

पारिवारिक एकता र सद्भाव: परिवारका सदस्यहरू एकै ठाउँमा भेला भई पूजा, आरती र दीपावली मनाउँदा आपसी प्रेम र आत्मीयता बढ्छ।

आज साँझ माता लक्ष्मीको पूजा गर्ने विधि

लक्ष्मीपूजाका दिन साँझ सूर्यास्तपछि घरपरिवारका सदस्यहरू स्नान गरी सफा तथा पवित्र वस्त्र धारण गरेर पूजाको तयारी गर्छन्।

पूजा गर्ने क्रम यस प्रकार छ :

घरको सरसफाइ: घर, आँगन, पूजाकोठा, ढोका र झ्यालहरू सफा गर्ने। लक्ष्मीपूजामा स्वच्छतालाई विशेष महत्त्व दिइन्छ।

दीपावली तथा सजावट: घरको मूलढोका, झ्याल, आँगन र तुलसीको मठमा दियो बाल्ने। फूलमाला, बत्ती र रंगोलीले घर सजाउने।

लक्ष्मीको पदचिह्न बनाउने: घरको मूलढोकादेखि पूजास्थलसम्म चामलको पीठो वा अन्य सामग्रीले लक्ष्मीको प्रतीकात्मक पाइला बनाउने चलन छ।

पूजा सामग्री तयार गर्ने: माता लक्ष्मीको तस्बिर वा मूर्ति, गणेश भगवान्, कलश, अक्षता, फूल, माला, धूप, दीप, फलफूल, मिठाई, नैवेद्य, दक्षिणा र प्रसाद तयार गर्ने।

गणेश र लक्ष्मीको पूजा: सर्वप्रथम भगवान् गणेशको पूजा गरी माता लक्ष्मीको आह्वान गर्ने। जल, अक्षता, फूल, धूप, दीप र नैवेद्य अर्पण गर्ने।

धनधान्य तथा बहीखाताको पूजा: घरमा रहेको धनसम्पत्ति, गरगहना, अन्नभण्डार र व्यापारिक प्रतिष्ठानमा बहीखाता तथा आर्थिक कारोबारसँग सम्बन्धित सामग्रीको पूजा गर्ने।

लक्ष्मी मन्त्र जप तथा आरती: माता लक्ष्मीको मन्त्र जप गरी भक्तिपूर्वक आरती गर्ने र परिवारको सुख, शान्ति, स्वास्थ्य तथा समृद्धिको कामना गर्ने।

माता लक्ष्मीको प्रचलित मन्त्र :
ॐ श्रीं महालक्ष्म्यै नमः॥

यस मन्त्रलाई श्रद्धा र भक्तिपूर्वक जप गर्दा मनमा सकारात्मकता, शान्ति र आध्यात्मिक ऊर्जा प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ।

लक्ष्मीपूजामा दीप प्रज्वलनको महत्त्व

दीपले अन्धकारबाट प्रकाशतर्फ, अज्ञानबाट ज्ञानतर्फ र निराशाबाट आशातर्फ अघि बढ्न प्रेरणा दिन्छ। घरको मूलढोका, आँगन, कौसी, झ्याल, मन्दिर तथा तुलसीको मठमा दियो बाल्ने परम्परा छ। यसले घरपरिवारमा सुख, शान्ति र सकारात्मकताको वातावरण निर्माण गर्ने विश्वास गरिन्छ।

लक्ष्मीपूजा र आर्थिक समृद्धिको सन्देश

लक्ष्मीपूजाले मानिसलाई धनसम्पत्तिको महत्त्वसँगै त्यसको सदुपयोग गर्न पनि सिकाउँछ। धन आर्जन गर्दा इमानदारी, परिश्रम र नैतिकताको बाटो अपनाउनुपर्छ भन्ने यसको महत्वपूर्ण सन्देश हो। धनसम्पत्ति भएर मात्र मानिस सुखी हुँदैन।

परिवारमा प्रेम, समाजमा सद्भाव, व्यवहारमा इमानदारी, जीवनमा सन्तोष र मनमा शान्ति हुनु पनि वास्तविक लक्ष्मीको प्राप्ति हो।
त्यसैले लक्ष्मीपूजाको अवसरमा गरिब, असहाय, वृद्धवृद्धा तथा विपन्न वर्गलाई सहयोग गर्ने, दान गर्ने र सामाजिक सद्भाव कायम राख्ने संस्कारलाई पनि प्रोत्साहन गर्नुपर्छ।

लक्ष्मीपूजाको दिन घरघरमा दीपावली, देउसी–भैलो, भजनकीर्तन र सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना गरिन्छ। दाजुभाइ, दिदीबहिनी, आफन्त र छिमेकीबीच शुभकामना आदानप्रदान गरिन्छ। यस पर्वले प्रकृति, पशुपक्षी, धनधान्य, परिवार र समाजप्रतिको सम्मान तथा कृतज्ञताको भावना अभिवृद्धि गर्दछ।

माता लक्ष्मीसँग प्रार्थना

हे धनधान्यकी अधिष्ठात्री माता महालक्ष्मी ! हाम्रो घरपरिवारमा सुख, शान्ति, समृद्धि र आरोग्य प्रदान गरिदिनुहोस्। राष्ट्रमा शान्ति, सुशासन, आर्थिक विकास र समृद्धिको मार्ग प्रशस्त गरिदिनुहोस्। सबै नेपाली जनताको जीवनमा सुख, शान्ति, सद्भाव र खुसी छाइरहोस्।

देशमा गरिबी, बेरोजगारी, भ्रष्टाचार, अभाव र अशान्तिको अन्त्य होस्। प्रत्येक नागरिकले श्रम, सीप र क्षमताअनुसार सम्मानपूर्वक जीवनयापन गर्न पाऊन्। सम्पूर्ण नेपाली दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीहरूमा माता लक्ष्मीको कृपा र आशीर्वाद प्राप्त होस्।
शुभ दीपावली ! शुभ लक्ष्मीपूजा !