भारतले आर्थिक वर्ष २०२५-२६ मा ८६० अर्ब अमेरिकी डलरको अहिलेसम्मकै उच्च निर्यात रेकर्ड गर्दै एक प्रमुख आर्थिक कोशे ढुङ्गा हासिल गरेको छ,

जसले शुल्क,  भूराजनीतिक तनाव र आपूर्ति शृङ्खला अवरोधहरूले  चिन्हित  चुनौतीपूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय  वातावरणको बाjजुद विश्वव्यापी व्यापारमा देशको बढ्दो शक्तिलाई  जोड दिन्छ ।

यो उपलब्धि भारतको बाह्य क्षेत्रमा  निरन्तर गतिलाई प्रतिबिम्बित  गर्दछ, जसलाई  गतिशील विदेश व्यापार नीति, व्यापार सहजीकरण उपायहरू, व्यापार प्रणालीको डिजिटलाइजेशन, उत्पादनसँग जोडिएको प्रोत्साहन (पीएलआई) योजनाहरु,  र सूक्ष्म, साना र मझौला उद्यमहरू (एमएसएमईहरू) को लागि लक्षित समर्थन सहित नीति-सञ्चालित सुधारहरूको दायरामा समर्थित गरिएको छ ।

विगत पाँच वर्षमा, भारतको निर्यातप्रक्षेपणले  स्थिर र  र निरन्तर वृद्धि देखाएको छ ।  आर्थिक वर्ष २०२०-२१ मा ५०० अर्ब अमेरिकी डलरबाट निर्यात बढेर आर्थिक वर्ष २०२१-२२ मा ६४१ अर्ब अमेरिकी डलर पुगेको छ,  त्यसपछि आर्थिक वर्ष २०२२-२३ मा ७७६ अर्ब अमेरिकी डलर, आर्थिक वर्ष २०२३-२४ मा ७७८ अर्ब अमेरिकी डलर, आर्थिक  वर्ष २०२४-२५ मा ८२५ अर्ब अमेरिकी डलर र अब आर्थिक वर्ष २०२५-२६ मा ८६० अर्ब अमेरिकी डलर पुगेको छ।

यो निरन्तर वृद्धि त्यस्तो समयमा भएको छ जब विश्वव्यापी व्यापार बढ्दो संरक्षणवाद, ट्यारिफ अवरोध र भूराजनीतिक अस्थिरताबाट प्रभावित भएको छ।

यी दबाबहरूको बावजुद, भारतको निर्यात क्षेत्रले बजार र उत्पादन वर्गहरूमा बलियो लचिलोपन, विविधीकरण र अनुकूलन क्षमता प्रदर्शन गरेको छ।

भारतको कुल निर्यात, जसमा व्यापारिक वस्तु र सेवा दुवै समावेश छन्, वर्ष-दर-वर्ष ४.२२% ले  बढेको  छ,  जसले स्थिर वृद्धि कायम राख्दै विश्वव्यापी अनिश्चितता सामना गर्ने क्षमतालाई  सुद्दढ पारेको छ।

व्यापारिक वस्तु निर्यात आर्थिक वर्ष २०२५-२६ मा ४४२ अर्ब अमेरिकी डलर रहेको छ, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा सामान्य तर सकारात्मक वृद्धि हो।

पेट्रोलियम उत्पादन, इन्जिनियरिङ सामान, खनिज, अन्न र हस्तकला जस्ता प्रमुख क्षेत्रहरूले निर्यात प्रदर्शनलाई दिगो बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन,  जसले परम्परागत र औद्योगिक दुवै क्षेत्रहरूमा  व्यापक–आधारित  शक्तिलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ .

भारतको व्यापार प्रदर्शनको एक एक उल्लेखनीय विशेषता गैर–पेट्रोलियम निर्यातमा वृद्धि  हो,जुन ३८८ अर्ब अमेरिकी डलर पुगेको छ, जबकि गैर-पेट्रोलियम र गैर-रत्न र गहना निर्यात बढेर ३५९ अर्ब अमेरिकी डलर पुगेको छ।

यो परिवर्तनले भारतको बढ्दो विविधीकरण र अस्थिर वस्तु-सम्बन्धित निर्यातमा  निर्भरता घटेको कुरालाई प्रकाश पार्छ । सेवा निर्यात भारतको बाह्य क्षेत्रको  प्रमुख स्तम्भको रुपमा जारी छ,  जुन  ४१८ अर्ब अमेरिकी डलर पुगेको छ। जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा ८% ले  वृद्धि भएको छ ।

सेवा व्यापार अधिशेष २१३ अर्ब अमेरिकी डलर पुगेको छ। जुन मुख्यतया सूचना प्रविधि, वित्तीय सेवाहरू र व्यावसायिक सेवाहरूद्वारा सञ्चालित छ, जसले भारतको बाह्य सन्तुलनलाई बलियो बनाउँछ।

सेवा अधिशेषले प्रमुख स्थिरीकरण भूमिका खेल्छ, विश्लेषकहरूले दीर्घकालीन व्यापार दिगोपन र क्षेत्रहरू बीच सन्तुलन सुनिश्चित गर्न घरेलु उत्पादनलाई अझ बलियो बनाउनुको महत्त्वलाई  ध्यान दिन्छन् ।

चीनसँग भारतको व्यापार सम्बन्ध पनि उल्लेखनीय रूपमा गहिरो भएको छ। आर्थिक वर्ष २०२५-२६ मा चीनमा निर्यात ३७% ले बढेको छ भने आयात १६% ले बढेको छ, जसले विश्वव्यापी आपूर्ति शृङ्खलामा   एकीकरणलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ, विशेष गरी इलेकट्रोनिक्स, मेसिनरी र रासायनिक इनपुटहरूमा।

साथै, भारतको निर्यात आधार विश्वव्यापी बजारहरूमा बढ्दो रूपमा विविध हुँदैगइरहेको छ। सिंगापुर, मलेसिया, तान्जानिया र श्रीलङ्का जस्ता देशहरूमा निर्यातमातिव्रवृद्धि भएको छ भनेस्पेन, हङकङ र भियतनाम जस्ता बजारहरू पनि वार्षिकरुपमा बलियो  वृद्धि देखिएको छ।

निर्यातको यो फराकिलो  भौगोलिक प्रसारले क्षेत्रीय झट्कामा भारतको लचिलोपन बढाउँछ र विकसित र उदीयमान दुवै अर्थतन्त्रहरूमा यसको स्थिति बलियो बनाउँछ।

विश्वव्यापी प्रतिकूलको परिस्थितिहरुको बाबजुद, भारतको निर्यात क्षेत्रले सक्रिय नीति समर्थन, सुधारिएको रसद पूर्वाधार र  डिजिटल व्यापार  प्रणाली विस्तारबाट लाभ उठाउन जारी राखेको छ, जसले निर्यातकर्ताहरूलाई द्रुतगतिमा  परिवर्तनशील विश्वव्यापी परिद्दश्यमा प्रतिस्पर्धी रहन सक्षम बनाउँछ।

धेरै अर्थतन्त्रहरूसँग  भारतको हालैका  व्यापार सम्झौताहरूले बजार पहुँच सुधार गरेर, शुल्क घटाएर र विश्वव्यापी मूल्य शृङ्खलाहरूमा सहभागितालाई सुदृढ पारेर निर्यात क्षमतालाई अझ बढाउने अपेक्षा गरिएको छ।

समग्रमा, आर्थिक वर्ष २०२५-२६ मा भारतको  रेकर्ड निर्यात प्रदर्शनले लचिलोपनबाट दिगो विश्वव्यापी प्रतिस्पर्धात्मकतामा  रुपान्तरणलाई  प्रतिबिम्बित गर्दछ, जसले देशलाई अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा एक प्रमुख र बढ्दो  शक्तिको रूपमा राख्छ  ।