अप्रिल २२ मा पहलगाममा भएको क्रुर आतंकवादी आक्रमणको निर्णायक प्रतिक्रियामा, जसमा २६ जना सर्वसाधारणको मृत्यु भएको थियो, भारतले अपरेशन सिन्दुर सुरु गर्यो – एक द्रुत र सटीक रुपमा क्यालिब्रेट गरिएको सेन्य अभियान जसले दक्षिण एशियाको सुरक्षा कथालाई पुनः आकार दिएको छ ।

मे ७ देखि ११ सम्म सञ्चालन गरिएको यो अपरेशनले पाकिस्तानी भूभाग भित्रका नौ प्रमुख आतंकवादी शिविरहरुमा प्रहार गर्यो, यो सबै क्षेत्रको आणविक संवेदनशीलतालाई सावधानीपूर्वक नेभिगेट गर्दै थियो । सेन्य प्रतिशोध भन्दा बढी, अपरेशन सिन्द्रले भारतको रणनीतिक परिप्कता, प्राविधिक स्वतन्त्रता र क्षेत्रीय सन्देश शक्ति प्रदर्शन गर्यो ।

रणनीतिक लक्ष्यहरु प्राप्तः आतंकवादी सञ्चालनहरुलाई असक्षम पार्ने लश्कर–एतैयबा, जैश–ए– मोहम्मद र हिजबुल मुजाहिद्धीनसँग सम्बन्धित पूर्वाधारलाई लक्षित गर्दै, भारतले मुरिदके, बहावलपुर, मुजफ्फराबाद र कमेटलस्स्थित शिविरहरुमा सटीक हमलाहरु गर्यो ।

१०० भन्दा बढी आतंककारीहरुलाई निष्क्रिय पारिएको रिपोर्ट गरिएको छ । क्रह्मोस क्रुज मिसाइल र SCALP इयर–लन्चप्रणाली जस्तास्टयान्–अफ अतियारहरु प्रयोग गरेर, भारतले व्यापक द्धन्द्धमा नबढिकनै आतंकवादी पूर्वाधारलाई विनासकारी प्रहार गर्यो ।

महत्वपूर्ण कुरा भारतीय सेनाले पाकिस्तानको आणविक रातो रेखाहरु पार नगरी शत्रुको इलाकामा गहिरो प्रवेश गर्यो–धेरै रणनीतिकारहरुले अभेद्य मानेको रेखा ।“ हामी आणविक ब्ल्याकमेलमा झुक्नेछैनौं ” भन्ने प्रधानमन्त्री मोदीको स्पष्ट दाबीले भारतीय सुरक्षा सिद्धान्तलाई अझ साहसी, योजनावद्ध र सार्वभौमसत्ता सम्पन्न बनाएको छ ।

स्वदेशी रक्षाः एक रणनीतिक फाइदा
अपरेशन सिन्दुरको एउटा विशेषता भनेको भारतले घरेलु रुपमा विकसित रक्षा प्रविधिको प्रयोग गर्नु थियो । स्वदेशी आकाश सतहबाट हावामा प्रहार गर्ने क्षेप्यास्त्र प्रणाली र स्वदेशी एन्टी–ड्रोन प्लेटफर्महरुले टर्कीद्धारा आपुर्ति गरिएका ड्रोनहरु र चिनियाँ–मूलका क्षेप्यास्त्रहरु सहित प्रतिशोधात्मक पाकिस्तानी प्रयासहरुलाई प्रभावकारी रुपमा निष्क्रिय पारे ।

राफेल लडाकु विमान र रुसी–निर्मित क्–४०० प्रणाली जस्ता उन्नत प्लेटफर्महरुले महत्वपूर्ण सहयोग प्रदान गरे तापनि, यो अपरेशनले भारतलाई सीमित बाह्रा निर्भरताका साथ हवाई श्रेष्ठता कायम राख्न अनुमति दियो ।

पाकिस्तानको गलत धारणा र चीनको रणनीतिक रिजर्भ
चीनले आपूर्ति गरेको हतियार–व्यवहारलाई हतियार –J–10 C जेट, PL–15 मिसाइल, र HQ–9 वायु रक्षा प्रणाली–मा पाकिस्तानको विश्वास गलत साबित भयो । भारतीय सेनाले धेरै पाकिस्तानी ड्रोन र मिसाइलहरुलाई रोके र निष्क्रिय पारे, जबकि विस्फोट नभएका चिनियाँ हतियारहरु भारतीय क्षेत्रमा छरिएका भेटिए, जसले तिनीहरुको विश्वसनीयतामाथी प्रश्न उठायो ।

अझ बढी उल्लेखनीय कुरा चीनको संयमी अडान थियो । पाकिस्तानसँगको “सबे” मौसमको मित्रता ” को बावदुद। बेइजिङले आफुलाई शान्त रहनको लागि सामान्य आह््वानमा सीमित राख्यो । पहिलेका द्धन्द्धहरुमा यसको मुखर अडान जस्तो नभई, चीनले त पहलगाम आक्रमणको निन्दा गर्यो न त टकरावको समयमा पाकिस्तानलाई कुनै भोतिक सहयोग प्र्यायो ।

यसको विगतको व्यवहारलाई प्रतिबिम्बित गर्छ, १९७१ मा चीनले पाकिस्तान टुक्रिएको बेला चुपचाप हेर्यो । २०२५ मा उसले फेरी त्यसो गर्यो–रणनीतिक गठबन्धनहरु प्रायः भावनाको सट्टा चिसो व्यवहारिककताद्धारा शासित हुन्छन भन्ने वास्तविकतालाई बलियो बनाउँदै ।
क्षेत्रको लागि प्रतिबिम्ब

दक्षिण एशिया र हिन्दु महासागरका साना राष्ट्रहरुका लागि, अपरेशन सिन्दुरले सैन्य केस स्टडी भन्दा बढी काम गर्दछ–यो परिवर्तशील क्षेत्रीय व्यवस्थाको लेन्स हो । प्रविधि, रणनीतिक स्पष्टता, र गठबन्धनको विश्वसनीयतामा रहेको खाडलले दीर्धकालीन प्रभावहरु सहितको पाठ प्रदान गर्दछ ।

पाकिस्ताको अनुभवले एउटै रणनीतिक साझेदारीमाथि अत्यधिक निर्भरताको जोखिमलाई प्रकाश पार्छ । उन्नत चिनियाँ प्रणालीहरुमा पहुँच भएपनि इस्लामाबादले आफुलाई कूटनीतिक रुपमा एक्लो र सैन्य रुपमा अतुलनीय पाएको छ । सन्देश स्पष्ट छः रक्षा र कूटनीतिमा विविधीकरण विलासिता होइन–यो एक आवश्यकता हो ।

दक्षिण एशियाका लागि रणनीतिक सम्झना
यस क्षेत्रका धेरै राष्ट्रहरुले टाढाका शक्तिहरुसँग रक्षा र आर्थिक साझेदारीको खोजी बढ्दो रुपमा गरिरहेका छन । यद्यपि, संकटका क्षणहरुले ती सम्बन्धहरुको बलको परीक्षण गर्छन । अपरेशन सिन्दुरले एउटा शान्त तर शक्तिशाली सत्यलाई बलियो बनाउँछः साझा भूगोल, पङक्तिबद्ध सुरक्षा हितहरु, र पारस्परिक विश्वास प्रायः लेनदेन सम्बन्धहरु भन्दा लामो समयसम्म टिक्छ ।

लचिलो घरेलु क्षमताहरुको समर्थनमा भारतको द्रुत र क्यालिब्रेटेड प्रतिक्रियाले रक्षामा पाठ मात्र प्रदान गर्दैन–यसले क्षेत्रीय आत्मनिरीक्षणलाई प्रेरित गर्दछ । आगाडि हेर्दैः प्रत्येक राष्ट्रको लागि एउटाप्रश्न नयाँ खतराहरु देखा पर्दै जाँदा र परम्परागत गठबन्धनहरु विकसित हुँदै जाँद, दीषण एसियाका प्रत्येक देशले आफ्नै रणनीतिक कमजोरीहरुको सामना गर्नुपर्छ । अस्थिर क्षेत्रमा कुनै राष्ट्रले आफ्नो सार्वभौमिकता र दीर्घकालीन स्थिरता कसरी सुनिश्चत गर्छ ?

अपरेशन सिन्दुरले भारतको रक्षा मुद्रालाई मात्र पुनः परिभाषित गरेको छैन –यसले यस क्षेत्रको लागि एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न खडा गरेको छ । अनिश्चितताको युगमा राष्ट्रिय हितको साँच्चै रक्षा गर्ने कुरा के हो–सुविधाको गठबन्धन, वा रणनीति र सिद्धान्तमा आधारित आत्मनिर्भरता ?