यस अप्रिलमा बेइजिङ नर्मल युनिभर्सिटीको  लामो समयदेखि चलिरहेको  विद्यार्थी प्रकाशन जिङ्सी स्कँलर्स  अचानक चिनियाँ टिटर WeChat बाट गायब  भयो । यो बेपत्ता हुनुले दुई अन्तर्निहित प्रवृतिहरुलाई स्थापित गर्यो  चिनियाँ क्याम्पसहरुमा  स्वतन्त्र शैक्षिक अभिव्यक्तिको लागि लागि घट्दो ठाउँ र प्रासंगिकता र गुणस्तरभन्दा क्लिकहरुलाई समर्थन गर्ने अनलाइन गतिशीलताका कारण चिनियाँ  पत्रकारीतामा व्यापक पतन ।

क्याम्पस प्रकाशन मेटाइयो

जिंगशी स्काँलर्स २००४ तिर BNU मा विद्यार्थीद्धारा सञ्चालित पूरकको रुपमा सुरु भयो र पछि विश्वविद्यालयको विद्यार्थी रिपोर्टर समूहद्धारा सम्पादित आन्तरिक कोड BNU0001 भएको पत्रिका बन्यो । २०१३ मा सुरु गरिएको यसको WeChat खाताले शैक्षिक निबन्धहरु, क्याम्पस अधिकारका मुद्दाहरु र व्यापक जीविकोपार्जनका विषयहरु बोकेको थियो, जुन प्रायःविश्वविद्यालय मामिलाहरुको मानक सुरक्षित–र सधैं विजयी –कभरेजभन्दा बाहिर पुग्यो । तैपनि यस वर्षको अप्रिलको मध्यमा, आउटलेट WeChat खाताको लागि क्लिक गर्नेहरुलाई “स्वेच्छाले बन्द गरिएको” भन्ने सूचना प्राप्त भयो, थप कुनै स्पष्टीकरण द्यिइएन ।

पूर्व सदस्यहरले लेखेका छन् कि लगभग ६००–७०० लेखहरु रातारत गायब भए–“साइबर चिहान पनि छोडेनन्,” एक जनाले भनेझैं –र “स्वैच्छिक” लेबललाई स्वतन्त्र छनौटको सट्टा राजनीतिक दबाबको आवरणको रुपमा वर्णन गरेका छन ।

तैपनि, उनीहरु भन्छन, नोभेम्बर २०१७ मा नै मोड आयो, जब एउटानाम नखुलाइएको प्रमुख समाचार घटनाको रिपोर्टले अधिकारीहरुबाट सोही दिनको समन जारी गर्यो  र विश्वविद्यालयको पाटीमा उपकरणमा सम्पादकीय स्वीकृति जबरजस्ती हस्तान्तरण गरियो । त्यसपछिको अवधिमा, कार्यालय स्थान पुनः प्राप्त गरियो र अद्यावधिकहरु रोकियो । यस वसन्तमा अन्तिम मेटाउने कार्यले केवल एक लामो प्रकिृया पुरा गर्यो ।

क्याम्पस मिडिया बन्दको लहर

जिंगशी स्काँलर्स कुनै पृथक घटना ओइन तर चिनियाँ क्याम्पसहरुमा विद्यार्थी मिडियाको व्यापक सङ्कलनको अंश हो । चाइना डिजिटल टाइम्सको अनुगमन कार्यले देखाउँछ कि नोभेक्बर र डिसेम्बर २०२४ मा एक दर्जन प्रमुख विश्वविद्यालयहरुले हतारमा ठुलो संख्यामा WeChat खाताहरु बन्द वा मर्ज गरे ।

फुदान विश्वविद्यालय (FU) ले २५८, वुहान विश्वविद्यालयले २०० भन्दा बढी र कम्युनिकेशन युनिभर्सिटी आफ चाइना (CUC) ले लगभग १२० वटा बन्द गरेको रिपोर्ट गरिएको छ, जसमा साउथईस्ट विश्वविद्यालय, टोङ्जी विश्वविद्यालय (TU) र बेइजिङ युनिभर्सिटी अफ  पोष्ट एण्ड टेलिकम्युनिकेशन (BCPT) मा पनि यस्तै कदम चालिएको छ, जसले कुल १,००० भन्दा बढी खाताहरुलाई असर गरेको छ ।

क्याम्पसहरुमा आधिकारिक सूचनाहरुले उल्लेखनिय रुपमा समान भाषा प्रयोग गरे, जसले गर्दा “अनलाइन राय मार्गदर्शनको प्रभावकारिता सुधार” गर्ने र “सुव्यवस्थित र कुशल” सञ्चार प्रणाली निर्माण गर्ने प्रयासको रुपमा सामूहिक बन्दहरुलाई कम गर्दै, विशिष्ट आपत्तिजनक सामाग्रीको कुनै पनि उल्लेखलाई बेवास्ता गर्दै ।

साथै SNU को २०१८ “नयाँ मिडिया व्यवस्थापन कार्यान्वयन नियमहरु” जस्ता आन्तरिक नियमहरुले स्पष्ट पार्छ कि क्याम्पस WeChat, Weibo र अन्य एप खाताहरु पार्टी नियन्त्रणमा छन, कडा स्वीकृति, फाइलिङ, र “जसले यसलाई चलाउँछ त्यो जिम्मेवार छ,” दायित्व संयन्त्रहरु सहित ।

तिनीहरुले स्पष्ट रुपमा नयाँ मिडिया कामलाई वैचारिक जिम्मेवार प्रणाली र क्याडर प्रदर्शन मूल्याङ्कनसँग जाड्छन । केन्द्रीय निर्देशनले पनि उही कथा बतायँछ । साइबरस्पेस एडमिनिस्ट्रेशन अफ चाइना (CAC) को वेबसाइटमा रहेको एउटा लेखले विश्वविद्यालय WeChat, प्लेटफर्महरुको वर्णन गर्दै जाड दिन्छ कि क्याम्पस मिडिया वैचारिक कार्यको लागि “मुख्य मोर्चा”हो र वफदार दर्शकहरुलाई लाभ उठाएर “जनमत मार्गदर्शन” बढाउनु पर्छ ।

चिनियाँ सामाजिक विज्ञान प्रतिष्ठान (CASS) को पोर्टलमा हालैको टिप्पणीले विश्वविद्यालयलाई आधिकारिक नयाँ मिडिया खाताहरुलाई “सूक्ष्म युग” शिक्षा युद्धभूमिको रुपमा व्यवहार गर्न, कडा सामग्री लेखा परीक्षण लागु गर्न र “राय मार्गदर्शनमा पहललाई दृढतापूर्वक बुझ्न ” आह्रवान गर्दछ ।

दबाबमा शैक्षिक स्वतन्त्रता

यी विकासहरु चीनमा शैक्षिक  स्वतन्त्रता र अभिव्यक्तिको समग्र संकुचनका अंश हुन । “विश्व स्तरीय विश्वविद्यालयहरु”को लागि चीनको अभियानमा स्र्कोलर्स एट रिस्क द्धारा २०१९ को एक विस्तृत रिपोर्टले कसरी  वैचारिक पर्यवेक्षण, विश्वविद्यालयहरुमा पार्टी निर्माण, र उच्च–प्रविधि निगरानीले विद्यार्थी र संकाय दुवैमा “चिसो प्रभाव”पार्छ  भन्ने दस्तावेजीकरण  गर्दछ, जसमा कक्षाकोठा अनुगमन र संवेदनशील अनुसन्धान विषयहरुको  लागि प्रतिशोध समावेश छ ।

हङकङमा, जहाँ विश्वविद्यायलहरुले लामो समयदेखि बढी स्वायत्तता उपभोग गर्दै आएका थिए, ह्युमन राइट्स वाच र हङकङ डेमोक्रेसी काउन्सिलले २०२० को राष्ट्रिय सुरक्षा कानूनले शान्तिपूर्ण विरोध प्रदर्शन गर्ने विद्यार्थीहरु विरुद्ध अनुशासनात्मक कारबाही, विद्यार्थी प्रकाशनहरुको जाँच र दमन, र शिक्षण र अनुसन्धानमा व्यापक आत्म–सेन्सरशिपको नेतृत्व गरेको छ भनेर विस्तृत रुपमा वर्णन गर्दछ ।

अन्तर्राष्ट्रिय रुपमा, द चाइना क्कार्टरली जस्ता अग्रणी चीन अध्ययन जर्नलहरुका सम्पादकहरुले रिपोर्ट गर्छन कि स्वदेशी र विदेशी दुवै अनुसन्धानकर्ताहरुले अब पहुँच प्रतिबन्ध, संस्थागत दबाब र चीनमा फिल्डवर्क गर्न “गेटकीपरहरु”लाई सावधानीपूवैक नेभिगेट गर्ने आवश्यकताको सामना गरिरहेका छन ।

मिडियाको असफलताले क्याम्पसको स्थानलाई कसरी पुनर्आकार दिन्छ 

चीनमा पत्रकारिताको संकटले शैक्षिक क्षेत्रहरुमा प्रत्यक्ष परिणामहरु ल्याएको छ । ऐतिहासिक रुपमा, विश्वविद्यायलका पत्रपत्रिकाहरु र पत्रिकाहरु, पार्टीको निगरानीमा हुँदा पनि, छिटपुट रुपमा विद्यार्थी गुनासोहरु, क्याम्पस प्रशासन र स्थानीय  सामाजिक मुद्दाहरुमा बढी स्पष्ट रिपोर्टिङ गरेर छुटकारा पाए, जसले आधिकारिक मिडियालाई सीमित तर महत्वपूर्ण प्ररक प्रदान गर्यो ।

२०१० को दशकमा धेरै त्यस्ता आउटलेटहरुले विद्यार्थीहरुलाई प्रत्यक्ष रुपमा ब्लगहरु र ध्भऋजबत त्यस्ता सार्वजनिक खाताहरु प्रयोग गर्थेजसले गर्दा संस्थासँग अत्याधिक संलग्न र कडा रुपमा बाँधिएका दर्शकहरुबाट  लाभ उठाउँथे ।

तर अब एकातिर कडा वैचारिक व्यवस्थापन र अर्कोतिर फराकिलो “ट्राफिक–पहिलो” मिडिया वातावरणको अभिसरणले यी ठाउँहरुलाई शून्यतामा निचोर्दैछ । एकातिर, औपचारिक नियमन र कार्यसम्पादन  प्रोत्साहनले क्याम्पस मिडियालाई केन्द्रीय सन्देशसँग पङक्तिबद्ध गर्न र “विश्वसनीय आधिकारिक प्लेटफर्म”को रुपमा का गर्न प्रेरित गर्दछ जसले “असामान्य” जनमत घटनाहरुमा द्रुत रुपमा प्रतिक्रिया दिन्छः सोधपुछ भन्दा स्थिरता ।

अर्कोतर्फ, युवा पत्रकारहरु अनलाइन प्रवृत्तिहरुलाई एकत्रित गर्ने र कामको तुलनामा आधिकारिक कथनहरु पुनर्लेखन गर्ने उद्योगमा स्नातक हुँदै जाँदा, क्याम्पस आउटलेटहरुले एक पटक खेती गर्न खोजेका सीप र व्यावसायिक लोकाचारहरु– अनुसन्धान, शंका, सीमान्त समूहहरुसँगको संलग्नता–अब संस्थागत घर छैन ।

पूर्व–जिंगशी स्काँलर्स योगदानकार्ताहरु भन्छन् कि उनीहरुको आउटलेट केही क्याम्पस–सम्बन्धित प्लेटफर्महरु मध्ये एक थियो जुन अझै पनि बेइजिङमा आप्रवासी श्रम र कामदार संघर्षहरुमा गहन लेखहरु प्रकाशित गर्न इच्छुक छन् जसलाई राज्य मिडियाले अध्ययनपूर्वक बेवास्ता गर्दछ ।

यसको अनलाइन अभिलेख– सयौं लेखहरुको मेटाउनुले राजनीतिक नियन्त्रण र प्लेटफर्म डिजाइन दुवैले सामूहिक स्मृतिभ्रशं सिर्जना गर्ने षड्यन्त्र गर्दा विद्यार्थी पत्रकारितालाई कसरी पूर्ण रुपमा मेटाउन सकिन्छ भनेर चित्रण गर्दछ ।

के खतरामा छ ?

तुलनात्मक रुपमा स्वतन्त्र क्याम्पस प्रकाशनहरु गुमाउनुको कारण पुरानो सम्झना बाहेक अन्य कारणहरुले पनि हो । विश्वविद्यालयमा आधारित आउटलेटहरु र शिक्षण ठाउँहरुमा ती केही क्षेत्रहरु मध्ये एक हुन् जहाँ विद्यार्थीहरुले तथ्यगत प्रमाणित गर्ने, असहज वास्तविकताहरुको सामना गर्ने र एल्गेरिध्मको सट्टा जनताको लागि लेख्ने अर्थ सिक्न सक्छन् ।

अन्तर्राष्ट्रिय मानव अधिकार र शैक्षिक स्वतन्त्रता संस्थाहरुले चेतावनी दिन्छन् कि जब कक्षा कोठाहरुमा, क्याम्पस मिडिया र विद्यार्थी संघहरु सबै बढ्दो निगरानी र जोखिमको क्षेत्र बन्छन् विश्वविद्यालयहरुको आलोचनात्मक सोधपुछको लागि प्रयोगशालाको रुपमा काम गर्ने क्षमता मौलिक रुपमा सम्झौता गरिन्छ ।

चिनियाँ विश्वविद्यालयहरु असम्भव दुविधामा छन् । विद्यार्थीहरुले जिम्मेवार, अनुभवजन्य रुपमा आधारित पत्रकारिता र बहस अभ्यास गर्न सक्ने कम्तिमा क्षेत्रहरुको संरक्षण गर्दै वैचारिक “मूख्य मोर्चा” को रुपमा आफ्नो अनिवार्य भूमिका कायम राख्न, जिंगशी स्काँलर्स जस्ता विद्यार्थी–सञ्चालित आउटलेटहरुको हल्का–स्पर्श व्यवस्थापन मात्र होएन, क्याम्पसभन्दा बाहिरको मिडिया वातावरण पनि आवश्यक पर्दछ जसले फेरि एक पटक घटनास्थलमा जाने, प्रभावितहरुको कुरा सुन्ने र क्लिकहरु भन्दा विश्वसनीययतालाई प्राथमिकता दिने पुरस्कृत गर्दछ । यस्तो ठाउँ बिना, पत्रकारिता र चीनमा निर्भर शैक्षिक समुदाय दुवै आत्म–सेन्सरशिप र अन्ततः मौनमा पछि हट्ने जोखिममा छन् ।