काठमाडौं । नेपाल राष्ट्र बैंकले अब बैँकहरूलाई दैनिक रुपमा स्थायी निक्षेप सुविधा (एसडीएफ) दिने भएको छ । राष्ट्र बैंकले मंगलबार एक सुचना जारी गर्दै दैनिक रुपमा स्थायी निक्षेप सुविधा दिने जानकारी गराएको हो । नयाँ व्यवस्था बुधबारदेखि नै लागू हुने राष्ट्र बैंकको भनाइ छ ।

‘यस बैंकको मिति २०८३ जेठ १२ को निर्णयानुसार यस बैंकबाट इजाजतपत्र प्राप्त ‘क’ , ‘ख’ र ‘ग’ वर्गका बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूलाई उपलब्ध गराइकै आएको स्थायी निक्षेप सुविधा मिति २०८३ जेठ १३ देखि लागू हुने गरी यस बैंक खुलेको प्रत्येक दिन बैंकिङ कारोबार समयभित्र उपलब्ध गराइने र यसरी उपलब्ध गराइएको सुविधाको साँवा तथा ब्याज रकम भोलिपल्ट अपरान्ह ३ बजे पश्चात् सम्बन्धित संस्थाको खातामा जम्मा गरिने ब्यहोरा सम्बन्धित सबैको जानकारीको लागि यो सूचना प्रकाशन गरिएको छ,’ सूचनामा भनिएको छ ।

योसँगै अब बैंकहरुले आजबाटै दैनिकरुपमा स्थायी निक्षेप सुविधा पाउने छन् र, भोलिपल्टै साँवा ब्याज पाउने छन् । राष्ट्र बैंकले चालु आवको मौद्रिक नीतिको तेस्रो त्रैमासिक समीक्षा गर्दै स्थायी निक्षेप सुविधा उपलब्ध गराउने व्यवस्था पुनरावलोकन गर्ने घोषणा गरेको थियो ।

‘ब्याजदर करिडोरलाई थप प्रभावकारी बनाउन बैंक तथा वित्तीय संस्थालाई स्थायी निक्षेप सुविधा उपलब्ध गराउने व्यवस्था पुनरावलोकन गरिनेछ,’ मौद्रिक नीतिको तेस्रो त्रैमासिक समीक्षामा भनिएको थियो । त्यसपछि मंगलबार त्यसलाई कार्यान्वयन गरिएको हो ।

पहिला स्थायी तरलता सुविधा मात्रै दिँदै आएको केन्द्रीय बैंकले २०८० फागुन १ गतेदेखि स्थायी निक्षेप सुविधा पनि दिन सुरु गरेको थियो । स्थायी तरलता सुविधा अन्तरगत बैंकहरुले कुनै पनि बेला केन्द्रीय बैंकबाट तरलता सुविधा लिन सक्छन् । त्यसमा उनीहरुले निश्चित ब्याज समेत तिर्नुपर्छ ।

बैंकहरुमा तरलता अभाव भएको बेलामा यो सुविधा राम्रो मानिन्छ । तर, बैंकहरुलाई स्थायी निक्षेप सुविधा भने थिएन । त्यस अवस्थामा २०८० फागुन १ देखि स्थायी निक्षेप सुविधा दिन सुरु गरिएको थियो, जस अन्तरगत बैंकहरुले पैसा बढी भएको बेलामा केन्द्रीय बैंकमा ‘पार्किङ’ गर्न सक्छन् । त्यसबाट निश्चित ब्याज समेत पाइन्छ । बैंकहरुले प्रस्ताव गरेको खण्डमा केन्द्रीय बैंकले यो अस्वीकार गर्न पाउँदैन ।

केन्द्रीय बैंकले ‘खुला बजार कारोबार सम्बन्धी कार्यविधि’ मार्फत यसलाई व्यवस्थापन गर्दै आएको छ । यसअघि सातामा तीन दिन स्थायी निक्षेप सुविधा दिने व्यवस्था थियो ।

बैंकहरुले हप्तामा तीन पटक अर्थात् प्रत्येक आइतबार, मंगलबार र बिहीबार यस्तो सुविधा पाउने थिए । आइतबार जम्मा भएको पैसा मंगलबार, मंगलबार जम्मा भएको निक्षेप बिहीबार र बिहीबार जम्मा भएको रकम आइतबार परिपक्व भई भुक्तानी पाउने थिए ।

तर, सरकारले पछिल्लो समय आइतबार समेत गरेर सातामा दुई दिन सार्वजनिक विदा दिन थालेपछि सातामा मंगलबार र बिहीबार मात्रै स्थायी निक्षेप सुविधा लिन पाइने भएको थियो । तर, अब दैनिक रुपमा यो सुविधा पाइनेछ ।

राष्ट्र बैंकले तोकिदिएको मापदण्ड र दिनमा बैंकहरुले निक्षेप राख्न प्रस्ताव गरेमा राष्ट्र बैंकले अस्वीकार गर्न पाउँदैन । यसमा राष्ट्र बैंकले ब्याजदर करिडोरको तल्लो सीमा अर्थात् २.७५ प्रतिशत ब्याज दिनुपर्छ ।

अहिले बैंकहरुमा कर्जाको माग न्यून छ । त्यसले गर्दा बैंकहरुलाई तरलता व्यवस्थापन गर्न पनि निकै चुनौती हुने गरेको छ । कतिपय अवस्थामा बैंकहरुले अन्तर बैंक कर्जा तथा सापटी पनि एकदमै सस्तोमा लिने दिने गरेका छन् । बचतकै ब्याजदर पनि न्यून हुने जोखिम बढेको छ । समग्रमा ब्याज नै ब्याजदर करिडोरको तल्लो सीमा (२.७५ प्रतिशत) भन्दा तल आउने जोखिम बढेको थियो । त्यसपछि केन्द्रीय बैंकले दैनिक रुपमा स्थायी निक्षेप सुविधा दिने निर्णय गरेको हो ।

चालु आर्थिक बर्ष ०८२/८३ को जेठ १२ गतेसम्म बैंकहरुले १२२ कार्य दिनमा गरेर ३४७ खर्ब ७९ अर्ब १५ करोड रूपियाँ निक्षेप सुविधा ल्याइसकेको छ । राख्ने र झिक्ने गर्दै सो बराबरको कारोबार भएको देखिएको हो ।

यस अन्तरगत अहिले केन्द्रीय बैंकमा ५७ अर्ब ५० करोड रूपियाँ निक्षेप छ । निक्षेप अवधि सकिएपछि त्यो पैसा पनि ब्याज सहित फिर्ता आउनेछ । र, पुनः निक्षेप राख्न पनि सकिने छ ।