काठमाडौं। नेपालका २० वटा “क” वर्गका वाणिज्य बैंकहरू मध्ये ८ वटा वाणिज्य बैंकहरूले वार्षिक साधारण सभा सम्पन्न गरि आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को मुनाफाबाट शेयरधनीलाई प्रतिफल वितरण गर्ने प्रक्रिया अघि बढाएका छन्।

२०८३ साउन १ देखि असोज २८ गतेसम्मको अवधिमा उपलब्ध सार्वजनिक विवरणअनुसार नबिल बैंक लि., एभरेष्ट बैंक लि., सानिमा बैंक लि., ग्लोबल आइएमई बैंक लि., सिद्धार्थ बैंक लि., कुमारी बैंक लि., सिटिजन्स बैंक इन्टरनेसनल लि. र माछापुच्छ्रे बैंक लि.ले वार्षिक साधारण सभा गरी लाभांशसम्बन्धी प्रस्ताव पारित गरेका छन्।

यी वाणिज्य बैंकहरूमध्ये केहीले बोनस शेयर र नगद लाभांश दुवै वितरण गर्ने निर्णय गरेका छन् भने केहीले नगद लाभांशलाई प्राथमिकता दिएका छन्। साधारण सभाबाट वार्षिक वित्तीय विवरण पारित गर्ने,चालू आर्थिक वर्षका लागि लेखापरीक्षक नियुक्त गर्ने, सञ्चालक निर्वाचन गर्ने तथा बैंकको चुक्ता पुँजी वृद्धि गर्ने प्रस्तावसमेत पारित भएका छन। तर, यहाँ एउटा महत्त्वपूर्ण भिन्नता छ।

नबिल बैंकले असोज २२ गते, एभरेष्ट बैंकले असोज १४ गते, सानिमा बैंकले असाेज १२ गते, ग्लोबल आइएमई बैंकले असोज १६ गते, सिद्धार्थ बैंक, कुमारी बैंक, सिटिजन्स बैंक इन्टरनेसनल र माछापुच्छ्रे बैंकले असोज २८ वार्षिक साधारण सभा गरेका छन।

सम्बन्धित बैंकका साधारण सभा सूचना, बैंकका सार्वजनिक विवरण र आर्थिक समाचारमा प्रकाशित लाभांशसम्बन्धी जानकारी अनुसार कुमारी बैंकको लाभांश दर २.१०५३ प्रतिशत दिएकाे छ।

नबिल बैंक : १५.८० प्रतिशत लाभांश पारित

नबिल बैंक लिमिटेडको ४२ औँ वार्षिक साधारण सभा २०८३ असोज २२ गते काठमाडौंमा सम्पन्न भएको थियो। सभाले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को मुनाफाबाट साधारण शेयरधनीलाई ५ प्रतिशत बोनस शेयर र १०.८० प्रतिशत नगद लाभांश गरी कुल १५.८० प्रतिशत लाभांश वितरण गर्ने प्रस्ताव पारित गरेको थियाे।

बैंकले अविमोच्य असञ्चिति अग्राधिकार शेयरधनीका लागि ८ प्रतिशत लाभांश वितरण गर्ने प्रस्ताव पनि पारित गरेको जनाएको छ।

यसैगरि नबिल बैंकले सञ्चालक समिति निर्वाचन, लेखापरीक्षक नियुक्ति, अधिकृत पुँजी वृद्धि तथा मर्जर र प्राप्तिसम्बन्धी प्रस्ताव पनि पारित गरेकाे छ। विषय समावेश थिए। नबिल बैंकको लाभांश संरचनामा नगद लाभांशको हिस्सा बोनस शेयरभन्दा बढी छ।

यसले शेयरधनीलाई नगद प्रतिफल उपलब्ध गराउने बैंकको निर्णय देखाउँछ। तर नगद लाभांशको उच्च दरले मात्र बैंकको समग्र वित्तीय अवस्था राम्रो रहेको निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन। त्यसका लागि नाफा, वितरणयोग्य मुनाफा, निष्क्रिय कर्जा, पुँजी पर्याप्तता र प्रतिशेयर आम्दानीसमेत विश्लेषण गर्नुपर्छ।

एभरेष्ट बैंक : ५ प्रतिशत बोनस र १० प्रतिशत नगद लाभांश

एभरेष्ट बैंकको ३२ औँ वार्षिक साधारण सभा २०८३ असोज १४ गते सम्पन्न भएको थियो। सभाले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को मुनाफाबाट ५ प्रतिशत बोनस शेयर र १० प्रतिशत नगद लाभांश गरी कुल १५ प्रतिशत लाभांश वितरण गर्ने प्रस्ताव पारित गरेको छ।

नगद लाभांशमा बोनस शेयरमा लाग्ने करसमेत समावेश रहेको बैंकसम्बन्धी प्रकाशित विवरणमा उल्लेख छ।

साथै वार्षिक साधारण सभाले वार्षिक प्रतिवेदन र लेखापरीक्षकको प्रतिवेदनसहित वित्तीय विवरण पारित गरेको थियो। आगामी आर्थिक वर्षका लागि राजबहाक एन्ड कम्पनीलाई लेखापरीक्षक नियुक्त गर्ने प्रस्ताव पनि पारित भएको छ।

एभरेष्ट बैंकले बोनस र नगद दुवै माध्यमबाट शेयरधनीलाई प्रतिफल दिने नीति लिएको देखिन्छ। बोनस शेयरले चुक्ता पुँजी बढाउँछ भने नगद लाभांशले शेयरधनीलाई तत्काल नगद प्रतिफल उपलब्ध गराउँछ।

यद्यपि, बोनस शेयर जारी भएपछि शेयरको बजार मूल्य समायोजन हुन सक्ने भएकाले बोनस शेयर पाउनु स्वतः बराबरको अतिरिक्त सम्पत्ति प्राप्त गर्नु हो।

सानिमा बैंक : १० प्रतिशत नगद लाभांश

सानिमा बैंक लिमिटेडको २२ औँ वार्षिक साधारण सभा २०८३ असोज १२ गते सम्पन्न भएको थियो। सभाले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ का लागि साधारण शेयरधनीलाई चुक्ता पुँजीको १० प्रतिशत नगद लाभांश वितरण गर्ने प्रस्ताव पारित गरेको छ।

यसैगरी, अग्राधिकार शेयरधनीलाई ८.२५ प्रतिशत नगद लाभांश वितरण गर्ने प्रस्तावसमेत पारित भएको थियो। साधारण सभाले सर्वसाधारण शेयरधनीको तर्फबाट तेजबहादुर चन्द र महेश घिमिरेलाई सञ्चालकमा निर्वाचित गरेको छ।

साथै सभाले चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ का लागि लेखापरीक्षक नियुक्ति तथा पारिश्रमिक निर्धारणसम्बन्धी प्रस्ताव समावेश थियो।

सानिमा बैंकले बोनस शेयरको सट्टा नगद लाभांशलाई प्राथमिकता दिएको छ। यस्तो निर्णयले शेयरधनीलाई नगद प्रतिफल उपलब्ध गराउँछ, तर बोनस शेयर जारी गरेर चुक्ता पुँजी वृद्धि गर्ने प्रक्रिया यस लाभांश प्रस्तावमा समावेश छैन।

बैंकको भविष्यको वृद्धि कर्जा विस्तार, निक्षेप परिचालन, जोखिम व्यवस्थापन र पुँजी पर्याप्ततामा निर्भर रहने भएकाले नगद लाभांशको दरलाई सफलताको सूचक मान्न सकिन्छ।

ग्लोबल आइएमई बैंक : ४ प्रतिशत बोनस र ६ प्रतिशत नगद लाभांशग्लोबल आइएमई बैंक लिमिटेडको २० औँ वार्षिक साधारणसभा २०८३ असोज १६ गते सम्पन्न भएको थियो। सभाले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को मुनाफाबाट शेयरधनीलाई ४ प्रतिशत बोनस शेयर र कर प्रयोजन सहित ६ प्रतिशत नगद लाभांश गरी कुल १० प्रतिशत लाभांश वितरण गर्ने प्रस्ताव पारित गरेको छ।

बैंकको सार्वजनिक विवरणअनुसार आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा बैंकले करिब ६ अर्ब ४ करोड रुपैयाँ खुद नाफा कमाएको थियो, जुन अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा १५.९ प्रतिशत बढी हो। बैंकको सञ्चालन मुनाफा करिब ९ अर्ब ६० करोड रुपैयाँ रहेको छ।

सभाले वार्षिक प्रतिवेदन तथा वित्तीय विवरण पारित गर्नुका साथै चालु आर्थिक वर्षका लागि लेखापरीक्षक नियुक्त गर्ने र आवश्यकताअनुसार प्रबन्धपत्र तथा नियमावली संशोधन गर्न सञ्चालक समितिलाई अधिकार दिने प्रस्ताव पारित गरेको थियो।

ग्लोबल आइएमई बैंकको खुद नाफा वृद्धि र लाभांश वितरणलाई सँगसँगै हेर्दा बैंकले नाफाको केही हिस्सा शेयरधनीलाई वितरण गर्दै पुँजी वृद्धि गर्ने विकल्प पनि अपनाएको देखिन्छ।

सिद्धार्थ बैंक : आठ बैंकमध्ये सबैभन्दा उच्च लाभांश

सिद्धार्थ बैंक लिमिटेडको २५ औँ वार्षिक साधारण सभा २०८३ असोज २८ गते काठमाडौंको आर्मी अफिसर्स क्लबमा सम्पन्न भएको थियो। सभाले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को मुनाफाबाट साधारण शेयरधनीलाई १० प्रतिशत बोनस शेयर र १० प्रतिशत नगद लाभांश गरी कुल २० प्रतिशत लाभांश वितरण गर्ने प्रस्ताव पारित गरेको छ।

बैंकले अग्राधिकार शेयरधनीलाई ८.२५ प्रतिशत नगद लाभांश वितरण गर्ने प्रस्तावसमेत पारित गरेको छ। सभाले सञ्चालक समितिको वार्षिक प्रतिवेदन, वित्तीय विवरण, सहायक कम्पनीको वित्तीय विवरण, आगामी आर्थिक वर्षका लागि लेखापरीक्षक नियुक्ति, पुँजी वृद्धि र प्रबन्धपत्र तथा नियमावली संशोधनका विषय समावेश थिए।

साधारण शेयरधनीका लागि घोषित २० प्रतिशत लाभांश यस अवधिमा साधारणसभा सम्पन्न गरेका आठ बैंकमध्ये सबैभन्दा उच्च हो। १० प्रतिशत बोनस शेयरले बैंकको चुक्ता पुँजी वृद्धि गर्छ भने १० प्रतिशत नगद लाभांशले शेयरधनीलाई नगद प्रतिफल उपलब्ध गराउँछ।

उच्च लाभांश दरलाई बैंकको वित्तीय स्वास्थ्यको प्रमाण मान्न सकिन्छ। वितरणयोग्य मुनाफा, पुँजीको अवस्था, कर्जाको गुणस्तर र भविष्यमा नाफा कायम राख्न सक्ने क्षमता पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छन्।

कुमारी बैंक : २.१०५३ प्रतिशत नगद लाभांश

कुमारी बैंक लिमिटेडको २६ औँ वार्षिक साधारण सभा २०८३ असोज २८ गते सम्पन्न भएको थियो। सभाले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को वितरणयोग्य मुनाफाबाट शेयरधनीलाई २.१०५३ प्रतिशत नगद लाभांश वितरण गर्ने प्रस्ताव पारित गरेको छ।

यसको कुल रकम ५५ करोड २१ लाख २३ हजार ३९६ रुपैयाँ ६३ पैसा रहेको छ। सभाले वार्षिक प्रतिवेदन, लेखापरीक्षकको प्रतिवेदन तथा वित्तीय विवरण पारित गरेको थियो।

सहायक कम्पनी कुमारी क्यापिटल र केबीएल सेक्युरिटिजको वित्तीय विवरणसम्बन्धी प्रस्ताव पनि सभामा पेस गरिएको थियो। आगामी आर्थिक वर्षका लागि लेखापरीक्षक नियुक्ति तथा पारिश्रमिक निर्धारणसम्बन्धी प्रस्तावसमेत पारित भएको विवरण छ।

कुमारी बैंकको लाभांश दर अन्य केही बैंकको तुलनामा कम छ। तर कम लाभांश दरको आधारमा मात्र बैंकको वित्तीय अवस्था कमजोर छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन।

बैंकको वितरणयोग्य मुनाफा, विगतको सञ्चित नोक्सानी भए–नभएको अवस्था, पुँजीको आवश्यकता, निष्क्रिय कर्जा र भविष्यमा कर्जा विस्तार गर्न आवश्यक पुँजीलाई समेत विश्लेषण गर्नुपर्छ। बैंकले लाभांश वितरणपछि कति पुँजी कायम राख्छ भन्ने विषय पनि महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

सिटिजन्स बैंक इन्टरनेसनल : ३.८० प्रतिशत बोनस र ०.२० प्रतिशत नगद लाभांश

सिटिजन्स बैंक इन्टरनेसनल लिमिटेडको २०औँ वार्षिक साधारण सभा २०८३ असोज २८ गते काठमाडौंमा सम्पन्न भएको थियो। सभाले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को मुनाफाबाट ३.८० प्रतिशत बोनस शेयर र कर प्रयोजनका लागि ०.२० प्रतिशत नगद लाभांश गरी कुल ४ प्रतिशत लाभांश वितरण गर्ने प्रस्ताव पारित गरेको छ।

साधारण सभाले लेखापरीक्षक नियुक्ति, वित्तीय विवरण पारित गर्ने, चुक्ता पुँजी वृद्धि गर्ने र प्रबन्धपत्र तथा नियमावली संशोधनसम्बन्धी प्रस्ताव पारित गरेकाे छ।

सिटिजन्स बैंकले नगद लाभांशको तुलनामा बोनस शेयरलाई बढी प्राथमिकता दिएको छ। कर प्रयोजनका लागि नगद लाभांश छुट्याएर बाँकी प्रतिफलको अधिकांश हिस्सा बोनस शेयरमार्फत वितरण गर्ने निर्णयले बैंकको चुक्ता पुँजी बढाउँछ।

तर बोनस शेयर जारी गरेपछि पनि बैंकको वास्तविक वित्तीय क्षमता स्वतः बढ्दैन। त्यसका लागि थप पुँजी परिचालनको प्रभावकारी उपयोग, कर्जा विस्तार र जोखिम नियन्त्रण आवश्यक हुन्छ।

माछापुच्छ्रे बैंक : लाभांशसँगै सञ्चालक निर्वाचन

माछापुच्छ्रे बैंक लिमिटेडको २८ औँ वार्षिक साधारण सभा २०८३ असोज २८ गते पोखरामा सम्पन्न भएको छ। सभाले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को मुनाफाबाट ३ प्रतिशत बोनस शेयर र ३ प्रतिशत नगद लाभांश गरी कुल ६ प्रतिशत लाभांश वितरण गर्ने प्रस्ताव पारित गरेको छ।
सञ्चालक समितिको निर्वाचन

साधारण सभाबाट संस्थापक शेयरधनीको समूहबाट रोशन केसी, मधुसूदन मिश्र र सविता मिश्र निर्वाचित भएका छन। सर्वसाधारण शेयरधनीको समूहबाट विश्वप्रकाश गौतम निर्वाचित भएका छन्। सभापछि सञ्चालक समितिले रोशन केसीलाई आगामी चार वर्षका लागि पुनः अध्यक्ष चयन गरेको छ।

साधारण सभाले चालु आर्थिक वर्षका लागि लेखापरीक्षक नियुक्ति, सहायक कम्पनीहरूको वित्तीय विवरण, अग्राधिकार शेयरधनीको लाभांश र सञ्चालकसम्बन्धी प्रस्ताव पारित गरेकाे छ।

माछापुच्छ्रे बैंकले नगद र बोनस शेयर दुवै वितरण गर्ने निर्णय गरेको छ। सञ्चालक निर्वाचन र अध्यक्षको पुनर्नियुक्तिसँगै बैंकले आगामी कार्यकालको नेतृत्व पनि निरन्तरता दिएको देखिन्छ।

तर लाभांश दर ६ प्रतिशत हुनुको कारण बुझ्न बैंकको वितरणयोग्य मुनाफा, पुँजी आवश्यकता, कर्जा विस्तार र जोखिम व्यवस्थापनको अवस्था अध्ययन गर्नुपर्छ। लाभांश कम वा बढी हुनु मात्रै बैंकको दीर्घकालीन सफलताको निर्णायक सूचक होइन।

वार्षिक साधारण सभा बैंकको लाभांश वितरणमा मात्र सीमित हुँदैन। बैंकको सुशासन, सञ्चालक समितिको जवाफदेहिता र वित्तीय विवरणको विश्वसनीयताका लागि पनि यसको विशेष महत्त्व हुन्छ।
सञ्चालक समितिको निर्वाचन
यस अवधिमा उपलब्ध विवरणबाट सानिमा बैंक र माछापुच्छ्रे बैंकमा सञ्चालक निर्वाचनको भएको छ।

सानिमा बैंककाे सर्वसाधारण शेयरधनीको तर्फबाट तेजबहादुर चन्द र महेश घिमिरे निर्वाचित भएका छन्। माछापुच्छ्रे बैंककाे संस्थापक शेयरधनीको समूहबाट रोशन केसी, मधुसूदन मिश्र र सविता मिश्र तथा सर्वसाधारण शेयरधनीको समूहबाट विश्वप्रकाश गौतम निर्वाचित भएका छन्। रोशन केसी पुनः अध्यक्ष चयन भएका छन्।

वार्षिक साधारण सभाबाट चालु आर्थिक वर्षका लागि बाह्य लेखापरीक्षक नियुक्त गर्ने र पारिश्रमिक निर्धारण गर्ने प्रस्ताव पारित गर्नु सामान्य अभ्यास हो।

यस अवधिका उपलब्ध विवरणमा एभरेष्ट बैंकले राजबहाक एन्ड कम्पनीलाई लेखापरीक्षक नियुक्त गरेको छ। ग्लोबल आइएमई बैंक र कुमारी बैंकले पनि आगामी आर्थिक वर्षका लागि लेखापरीक्षक नियुक्ति सम्बन्धी प्रस्ताव पारित गरेका छन।

बैंकको लाभांश नीतिले के संकेत गर्छ?

आठ बैंकको लाभांश विवरणलाई समग्रमा हेर्दा तीनवटा प्रमुख प्रवृत्ति देखिन्छन्। पहिलो बोनस शेयर र नगद लाभांश दिने मिश्रित नीति लिएकाे देखिन्छ। सिद्धार्थ बैंक, नबिल बैंक , एभरेष्ट बैंक, ग्लोबल आइएमई बैंक, सिटिजन्स बैंक र माछापुच्छ्रे बैंकले बोनस शेयर तथा नगद लाभांश दुवै वितरण गर्ने प्रस्ताव पारित गरेका छन्।

सानिमा बैंक र कुमारी बैंकले भने नगद लाभांश वितरण गर्ने निर्णय गरेका छन्। यसले बैंकहरूबीच शेयरधनीलाई प्रतिफल दिने तरिकामा भिन्नता रहेको देखाउँछ।

दोस्रो उच्च लाभांश र वित्तीय सबलता एउटै कुरा होइनन् सिद्धार्थ बैंकको २० प्रतिशत र नबिल बैंकको १५.८० प्रतिशत लाभांश दर उच्च देखिए पनि यसैका आधारमा यी बैंक अन्य बैंकभन्दा समग्र रूपमा सबल छन् भन्न मिल्दैन।

बैंकको वित्तीय अवस्था विश्लेषण गर्दा निम्न सूचकहरू पनि हेर्नुपर्छ :
खुद नाफा तथा नाफा वृद्धिदर, प्रतिशेयर आम्दानी (EPS), वितरण योग्य मुनाफा, निष्क्रिय कर्जा अनुपात (NPL), पुँजी पर्याप्तता अनुपात (CAR), प्रतिफलसम्बन्धी सूचकहरू, जस्तै ROA र ROE,
कर्जा तथा निक्षेप वृद्धिदर, तरलता र सञ्चालन खर्च यी सूचकहरूको तुलनात्मक तथ्यांकबिना लाभांश दरको आधारमा मात्रै बैंकको वित्तीय सबलताको क्रम निर्धारण गर्नु उचित हुँदैन।

तेस्रो लाभांशसँगै सुशासन र पुँजी व्यवस्थापन पनि महत्त्वपूर्ण
साधारण सभाबाट सञ्चालक निर्वाचन, लेखापरीक्षक नियुक्ति, वार्षिक वित्तीय विवरण पारित र पुँजी वृद्धि गर्ने प्रस्ताव पारित हुनु बैंकको संस्थागत सञ्चालनका महत्त्वपूर्ण पक्ष हुन्।

बैंकले शेयरधनीलाई प्रतिफल दिँदै गर्दा भविष्यको कर्जा माग धान्न, सम्भावित कर्जा नोक्सानी व्यवस्थापन गर्न र नियामकीय पुँजीसम्बन्धी आवश्यकता पूरा गर्न पर्याप्त पुँजी कायम राख्नुपर्छ। बैंकको दीर्घकालीन वित्तीय स्वास्थ्यका लागि लाभांश वितरण र पुँजी संरक्षणबीच सन्तुलन आवश्यक हुन्छ।

अन्त्यमा के भन्न सकिन्छ भने २०८३ साउन १ देखि असोज २८ गतेसम्मको उपलब्ध सार्वजनिक विवरणअनुसार आठ वाणिज्य बैंकले आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को मुनाफाबाट शेयरधनीलाई लाभांश वितरण गर्ने प्रस्ताव साधारण सभाबाट पारित गरेका छन्।

यीमध्ये सिद्धार्थ बैंकले २० प्रतिशत, नबिल बैंकले १५.८० प्रतिशत र एभरेष्ट बैंकले १५ प्रतिशत लाभांश पारित गरेका छन्। सानिमा बैंक र ग्लोबल आइएमई बैंकको लाभांश दर १० प्रतिशत छ भने माछापुच्छ्रे बैंकको ६ प्रतिशत, सिटिजन्स बैंकको ४ प्रतिशत र कुमारी बैंकको २.१०५३ प्रतिशत रहेको छ।

तर बैंकहरूको वास्तविक वित्तीय अवस्था, शेयरधनीलाई प्राप्त हुने कुल प्रतिफल र आगामी वर्षको लाभांश क्षमता मूल्यांकन गर्न लाभांश दरसँगै नाफा, पुँजी, कर्जा जोखिम र वितरणयोग्य मुनाफाको तुलनात्मक अध्ययन आवश्यक छ। केही हिस्सा शेयरधनीलाई वितरण गर्दै पुँजी वृद्धि गर्ने विकल्प पनि अपनाएको देखिन्छ।