राजनीतिक हिंसाको नयाँ झपडपछि बंगलादेशको बन्दरगाह शहर चटगाउँबाट भिसा सेवा निलम्बन गर्ने भारतको निर्णय द्धिपक्षीय सम्बन्च चाँडै सामान्यमा फर्कन कति गाह्रो हुन सक्छ भन्ने कुरालाई जोड दिन्छ, विश्लेषकहरुले भनेका छन ।

घोषणा गरिएको निलम्बन,गत वर्षको विद्यार्थी नेतृत्वको विद्रोशसँग सम्बन्धित युवा नेता ३२ वर्षीय शरीफ ओस्मान हादीको मृत्युपछि सुरु भएको विरोध प्रदर्शनपछि गरिएको थियो । हादीलाई डिसेम्बर १२ मा ढाकामा गोली हानी हत्या गरिएको थियो र पछि सिंगापुरको एक अस्पतालमा उपचारको लागि हेलिकप्टरबाट लगिएपछि उनको मृत्यु भएको थियो ।

हादीको मृत्युको पुष्टि भएपछि हजारौं प्रदर्शकारीहरुले जुलुस निकालेका थिए र ढाका र अन्यत्र भएका प्रदर्शनहरु हिंसात्मक बन्दै गएपछि जिम्मेवार व्यक्तिहरुलाई पक्राउ गर्न माग गरेका थिए । बंगलादेशको  मयमनसिंह जिल्लाको  भालुकामा  देशको  हिन्दु अल्पसंख्यक  समुदायका एक २५ वर्षीय  कपडा  कारखानाका  कामदारलाई  अशान्तिको  क्रममा भीडले कुटेर हत्या गरेको बताइएको छ ।

छुट्टै रुपमा ढाकाका धेरै भवनहरु–जसमा देशका दुई प्रमुख अखबारहरु, द डेली स्टार र प्रथम आलो रहेका भवनहरु पनि समावेश छन–जलाइएको बताइएको छ । युवा नेता शरीफ ओस्मान हादीको मृत्युपछि अशान्ति फैलिएपछि ढाकास्थित पहिलो आलोको कार्यालय बाहिर आगलागी भएको छ ।

यी दुई पत्रिका दक्षिण एसियाली देशका सबैभन्दा ठुला हुन, तर प्रदर्शनकारीहरुले उनीहरुलाई छिमेकी भारतसँग गठबन्धन गरेको आरोप लगाए,जहाँ पूर्व प्रधानमन्त्री शेख हसिनाले सत्ताबाट हटाइएपछि शरण लिएकी छिन् ।

कूटनीतिक सुविधाहरु नजिकै हिंसात्मक विरोध प्रदर्शनका बीचमा आफ्ना कर्मचारीहरुको सुरक्षाको चिन्ताका कारण चटगाउँस्थित भारतको सहायक उच्चायोगले आफ्नो सञ्चालन स्थगित गरेको छ । नयाँ दिल्लीले बंगलादेशको दोस्रो ठुलो शहरबाट भिसा सेवाहरु बन्द गरेको छ ।

बंगलादेशी कूटनीतिक नियोगको सूचना उद्धृत गर्दै द डेली स्टारले रिपोर्ट गरेको छ कि दिल्लीस्थित ढाकाको उच्चायोगले अर्को सूचना नभएसम्मका लागि सबै कन्सुलर र भिसा सेवाहरु निलम्बन गरेको छ ।

विश्लेषकहरुले दुई देशको घनिष्ठ सम्बन्धको लामो इतिहासलाई ध्यानमा राख्दै यो निलम्बन सम्भवतः अस्थायी उपाय भएको बताएका छन, तर यसले बिग्रदै गएको कानून व्यवस्थाको अवस्थाप्रति भारतको चिन्ताको गहिराइलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ । “यद्यपि चीजहरु कठिन र मैत्रीपूर्ण देखिए पनि, यो एक अस्थायी धक्का हो र आशा छ कि दुबै पक्षले आफ्नो संलग्नता पुनः सुरु गर्नेछन,” भारतको हरियाणास्थित ओपी जिन्दल ग्लोबल युनिभर्सिटीका अन्तराष्ट्रिय सम्बन्ध प्राध्यापक श्रीराधा दत्तले भनिन् ।

“तर मलाई आशा छ कि बंगलादेशमा चुनाव भएपछि मात्र सामान्य अवस्था फर्कनेछ । ” बंगलादेशको अन्तरिम सरकारको नेतृत्व गरिरहेका ८५ वर्षीय नोबेल शान्ति पुरस्कार विजेता मुहम्मद यूसुनले गत हप्ता हादीमाथि भएको गोली प्रहारलाई राष्ट्रिय चुनावलाई पटरीबाट उतार्न खोज्ने शक्तिशाली सञ्जालले गरेको पूर्वनियोजित आक्रमणको रुपमा वर्णन गरेका थिए ।

चुनावलाई उनले पहिले फेब्रुअरी १२ मा हुने घोषणा गरेका  थिए । यद्यपि, उनले कुनै पनि आरोपित षड्यन्त्रकारीको नाम लिएनन् । दत्ताले भने कि हालैको तनावलाई ध्यानमा राख्दै,ढाका र नयाँदिल्ली बीचको कूटनीतिक पुनः संलग्नता निकट भविष्यमा गाह्रो देखिन्छ ।

अन्तरिम अधिकारीहरुले अवामी लिग पार्टीलाई चुनाव लड्नबाट प्रतिबन्ध लगाएको हसिनाले हालै भारतीय समाचार एजेन्सी एएनआईसँगको अन्तर्वार्तामा कानून व्यवस्थामा आएको गडबडी र भारतसहित कूटनीतिक सम्बन्धमा आएको तनावको लागि युनुसको आलोचना गरेकी थिइ्न ।

“हिंसा सामान्य कनेको छ जबकि अन्तरिम सरकारले या त यसलाई अस्वीकार गर्छ या रोक्न शक्तिहीन छ ।यस्ता घटनाहरुले  बंगलादेशलाई आन्तरिक रुपमा हस्थिर बनाउँछ तर छिमेकीहरुसँगको हाम्रो सम्बन्धलाई पनि जो उचित चिन्ताका साथ हेरिरहेका छन । भारतले अराजकता, अल्पसंख्यकहरुको उत्पीडन र हामीले मिलेर बनाएका सबै चीजहरुको क्षय देख्छ,” उनले भनिन् ।

दत्ताले हिंसाको मात्रा चिन्ताको विषय भएको तर भारतका केही पर्यवेक्षकहरुले डराएको जस्तो कट्टरपन्थी इस्लामिक समूहहरुले देशलाई उछिनेको अर्थ नरहेको बताए । “हिंसालाई सम्बोधन गर्न अन्तरिम सरकारका धेरै अक्षम देखिए पनि यो स्पष्ट छ कि यस प्रकारको विरोधले बंगलादेशको एक मात्र प्रतिनिधित्व गर्दर्छ” उनले भनिन् ।

दीक्षण एशियामा विशेषज्ञता हासिल गरेका लन्डनस्थित लेखक प्रियजित देबसरकारले भने कि अशान्तिले चुनाव सुरक्षित रुपमा सञ्चालन गर्न सकिन्छ कि सकिंदैन भन्ने बारेमा प्रश्न उठाएको छ, उनले हिंसात्मक घटनाहरु र विरोध प्रदर्शनहरु एकल स्थानमा सीमित नभई देशका विभिन्न भागहरुमा भएका छन ।

“यसलाई छिटपुट हिंसा भन्न सकिँदैन । यी प्रदर्शनकारीहरुले बहुलवादी सिद्धान्तहरुको मूललाई समर्थन गर्दै आएका संस्थाहरुमाथि आक्रमण गरिरहेका छन,” उनले लक्षित गरिएका दुई पत्रिकाहरु पहिले हसिनाको सरकारको आलोचना गर्ने गरेको औल्याए । यदि प्रदर्शनकारीहरुप्रति सहानुभूति राख्ने समूहहरु सत्तामा आए भने, मिडिया र अन्य लोकतान्त्रिक संस्थाहरुमा उनीहरुको प्रभाव बढ्ने सम्भावना छ, उनले थपे ।

चुनावी गणना

केही विश्लेषकहरु भन्छन कि यदि बंगलादेशको सबैभन्दा स्थापित राजनीतिक दल, बंगलादेश नेशनल पार्टी (BNP) का वास्तविक नेता तारिक रहमान यसै महिना स्व–निर्वासनबाट फर्किए भने राजनीतिक तस्वीर फेरे परिवर्तन हुन सक्छ । आगामी चुनावमा बीएनपीले बलियो प्रदर्शन गर्ने व्यापक रुपमा अनुमान गरिएको छ, तर रहमानको लामो अनुपस्थितिले अनिश्चितता बढाएको छ, जबकि उनकी आमा, पार्टी अध्यक्ष पुर्व प्रधानमन्त्री बेगम खालिदा जिया गम्भीर स्वास्थ्य जटिलतासँग जुधिरहेकी छिन ।

यदि बीएनपीले चुनाव जित्यो भने, कानून व्यवस्थामा सुधार हुन सक्छ, देबसरकारले भने । उनले पार्टीको  अघिल्लो  सत्तामा  रहेका अर्थ शासनको संयन्त्रसँग परिचित भएको तर्क गरे । “ उनीहरुलाई देश कसरी  चलाउने  भनेर  थाहा छ र उनीहरु अन्तराष्ट्रिय समुदायप्रति जवाफदेही हुनेछन” उनले भने ।

स्वतन्त्र राजनीतिक टिप्पणीकार निलान्जन मुखोपाध्यायले भने कि बंगलादेशमा कट्टरपन्थी इस्लामवादीहरुले प्रभाव जमाउने बारेमा भारतमा चिन्ता व्यापक क्षेत्रीय धार्मिक ध्रुवीकरणसँग सम्बन्धित छ, विशेष  गरी भारतको  सत्तारुढ भारतीय जनता पार्टीले  हिन्दु बहुमतबाट समर्थन पाउँदा । उनले पाकिस्तानको आन्तरिक राजनीतिक उथलपुथलप्रतिको असहजतालाई पनि औंल्याए, जहाँ देश सेना र पूर्व प्रधानमन्त्री इमरान खानका समर्थकहरु बीचको संघर्षमा फसेको छ ।

मे महिनामा भारत र पाकिस्तान छोटो समयका लागि सशस्त्र द्धन्द्धमा संलग्न भए, जुन छोटो तर तीव्र सैन्य वृद्धि थियो जसले भारतीय चिन्ता बढायो कि इस्लामाबादले बंगलादेशमा आफ्नो प्रभाव विस्तार गर्न खोजिरहेको हुन सक्छ, सम्भावित रुपमा दुवै देशका कट्टरपन्थी इस्लामिक समूहहरु बीचको सम्पर्क मार्फत । विश्लेषकहरुले बंगलादेशमा स्वतन्त्र र निष्पक्ष चुनावले यी धेरै चिन्ताहरुलाई कम गर्न र क्षेत्रभरि सम्बन्ध स्थिर बनाउन मद्दत गर्ने बताएका छन ।